Theo quyết định, Vườn quốc gia Bát Xát nằm trên địa bàn ba xã Mường Hum, Dền Sáng và Y Tý (Lào Cai), có tổng diện tích hơn 18.510 ha.
Khu vực này giáp ranh tỉnh Lai Châu và Trung Quốc, với hệ sinh thái rừng tự nhiên còn tương đối nguyên vẹn, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường khu vực đầu nguồn.
Vườn được chia thành 3 phân khu chức năng, gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt hơn 14.600 ha, phân khu phục hồi sinh thái khoảng 3.400 ha và phân khu dịch vụ - hành chính hơn 380 ha.
Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát được xác lập năm 2016. Ảnh: Tuấn Ngọc.Ngoài vùng lõi, khu vực vùng đệm bao gồm 32 thôn bản thuộc ba xã, nơi sinh sống của cộng đồng dân cư, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo UBND tỉnh Lào Cai, việc nâng hạng nhằm bảo vệ tính nguyên vẹn của các hệ sinh thái rừng, bảo tồn nguồn gen và các loài động thực vật quý hiếm, đồng thời tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nguồn nước và giảm thiểu thiên tai.
Vườn quốc gia Bát Xát cũng được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái, góp phần cải thiện sinh kế cho người dân địa phương.
Cơ quan chức năng sẽ triển khai các chương trình trọng điểm như bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái, phát triển du lịch sinh thái và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đệm.
Đồng thời, Ban quản lý vườn quốc gia sẽ được thành lập trên cơ sở kế thừa bộ máy hiện có của Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả và phù hợp quy định pháp luật.
Theo Luật Lâm nghiệp 2017, hệ thống rừng đặc dụng, gồm các khu vực bảo tồn thiên nhiên, được phân thành nhiều loại hình, tùy theo mục tiêu bảo tồn và quản lý. Cụ thể, gồm: vườn quốc gia, khu dự trữ thiên nhiên (còn gọi là khu bảo tồn thiên nhiên), khu bảo tồn loài sinh cảnh, khu bảo vệ cảnh quan và rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học.
Trong đó, vườn quốc gia được xem là loại hình có giá trị bảo tồn cao nhất, thường có quy mô lớn, đại diện cho các hệ sinh thái tiêu biểu cấp quốc gia hoặc quốc tế. Tính cả Bát Xát, Việt Nam hiện có 36 vườn quốc gia.
Việc nâng hạng Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát nằm trong Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, theo Quyết định 895/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng. 7 vườn mới dự kiến được nâng hạng là: Mường Nhé, Bát Xát, Xuân Liên, An Toàn, Bắc Hướng Hóa, Đắk Rông, Ea Sô, nâng tổng số vườn quốc gia trên cả nước lên 41.
Tính từ khi ban hành quy hoạch, có 2 vườn được nâng hạng, là: Xuân Liên (Thanh Hóa) vào tháng 4/2025 và Bát Xát (Lào Cai).