'Cầm tay chỉ việc' kiểm tra thực phẩm nhập khẩu

Học để làm ngay từ ngày 1/9

Những ngày cuối tháng 8, cán bộ Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai trực tiếp thực hành quy trình kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu dưới sự hướng dẫn của cán bộ Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VIII thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Buổi hướng dẫn diễn ra khi chỉ còn ít ngày nữa Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường có hiệu lực. Từ ngày 1/9/2026, Lào Cai chính thức tiếp nhận, thực hiện nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo phân cấp.

Trước đó, Lào Cai đã triển khai các bước chuẩn bị về tổ chức, nhân lực và chuyên môn. Cán bộ Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn cũng tham gia tập huấn để tiếp cận quy định, quy trình thực hiện nhiệm vụ mới. Nếu những buổi tập huấn trước cung cấp kiến thức chung, lần này cán bộ được “cầm tay chỉ việc”, trực tiếp thao tác, thực hành từng công việc cụ thể.

Từ một bộ hồ sơ, người học được hướng dẫn cách xác định thành phần, các bước xử lý, nhận diện sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đến quy trình chuyên môn, nghiệp vụ. Một nội dung quan trọng là cách xác định phương thức kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm và chuyển đổi giữa các phương thức kiểm tra.

Những tình huống có thể phát sinh trong thực tế cũng được đưa ra trao đổi, từ hàng hóa bị cảnh báo, truy xuất thực phẩm không bảo đảm an toàn đến phối hợp giữa các cơ quan và doanh nghiệp trong quá trình giải quyết thủ tục.

Ông Tạ Đức Vân, Trưởng phòng Chất lượng, chế biến và Phát triển thị trường, Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn cho biết, qua thực hành, cán bộ bước đầu nắm rõ hơn thành phần hồ sơ, các bước xử lý và cách xác định sản phẩm thuộc thẩm quyền quản lý.

Thực tế, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu không hoàn toàn là công việc mới đối với đơn vị. Tuy nhiên, nhiệm vụ được phân cấp lần này có khối lượng công việc lớn, thời gian giải quyết ngắn, đòi hỏi cán bộ tiếp tục nghiên cứu và thực hành để đáp ứng yêu cầu công việc.

Theo ông Tạ Đức Vân, một trong những vấn đề khó là xác định hàng hóa bị cảnh báo, phối hợp liên ngành để truy xuất và xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn. “Khối lượng công việc rất lớn, thời gian giải quyết ngắn nên việc xử lý thực phẩm bị cảnh báo, truy xuất và xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn sẽ phức tạp hơn”, ông Tạ Đức Vân chia sẻ.

Bà Mai Thị Phúc Hậu, cán bộ Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VIII thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, cán bộ Lào Cai đã được tham gia các buổi tập huấn trước đó nên lần hướng dẫn này tập trung vào từng thao tác, công việc cụ thể.

Qua trực tiếp hướng dẫn, bà Mai Thị Phúc Hậu đánh giá cán bộ Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn có nền tảng chuyên môn và nắm bắt hướng dẫn nhanh. Việc trực tiếp thực hành giúp người học hiểu rõ hơn cách tiếp nhận, xử lý hồ sơ trước khi chính thức thực hiện nhiệm vụ.

Sẵn sàng xử lý những hồ sơ đầu tiên

Từ nay đến ngày 1/9 không còn nhiều thời gian. Bên cạnh tiếp tục nghiên cứu quy định, yêu cầu đặt ra đối với cán bộ Lào Cai cần chuẩn bị khả năng xử lý những tình huống thực tế có thể phát sinh ngay khi tiếp nhận nhiệm vụ.

Theo ông Tạ Đức Vân, cán bộ chuyên môn sẽ tiếp tục nghiên cứu quy định của Chính phủ về kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là các văn bản hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan.

Cùng với chuyên môn, kinh nghiệm phối hợp liên ngành trong truy xuất, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn được xác định là nội dung cần tiếp tục học hỏi. Quá trình thực hiện nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan chuyên môn của địa phương với hải quan, Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VIII và các cơ quan liên quan.

Bởi phía sau mỗi hồ sơ không đơn thuần là việc hoàn thành một thủ tục hành chính. Nếu phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn, cán bộ phải xử lý đúng quy định. Ngược lại, khi hàng hóa đáp ứng yêu cầu, thủ tục cần được giải quyết kịp thời để không ảnh hưởng đến tiến độ thông quan của doanh nghiệp.

Chính vì vậy, một tình huống được trao đổi khá kỹ tại buổi hướng dẫn là sự cố đối với hệ thống điện tử phục vụ giải quyết thủ tục. Theo bà Mai Thị Phúc Hậu, những vướng mắc nghiệp vụ thông thường không xảy ra nhiều. Điều cần lưu ý là hệ thống truy cập đôi khi có thể bị nghẽn, dẫn tới quá trình giải quyết thủ tục, thông quan hàng hóa bị chậm.

Tình huống đặt ra rất cụ thể, nếu doanh nghiệp đang có lô hàng chờ thông quan nhưng hệ thống bị nghẽn hoặc tạm thời không thể truy cập, cán bộ sẽ xử lý hồ sơ như thế nào để vừa đúng quy định, vừa hạn chế thời gian chờ đợi? Ông Nguyễn Tiến Nam, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VIII cho biết, đây cũng là vấn đề Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VIII và Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn đang quan tâm, trao đổi để tìm giải pháp.

“Trường hợp Cổng Dịch vụ công quốc gia bị treo hoặc nghẽn, cần có phương án xử lý phù hợp để hồ sơ được giải quyết sớm, tránh ảnh hưởng đến tiến độ thông quan hàng hóa. Tuy nhiên, phương án cụ thể hiện vẫn đang được các bên bàn bạc, hoàn thiện”, ông Nguyễn Tiến Nam cho biết.

Bên cạnh đó, khả năng kết nối giữa các hệ thống giải quyết thủ tục cũng được cán bộ Lào Cai quan tâm. Theo ông Tạ Đức Vân, thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm có nguồn gốc động vật, thủy sản nhập khẩu hiện thực hiện trên Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chưa liên thông trực tuyến với Cổng thông tin Một cửa quốc gia. Do đó, tổ chức, cá nhân vẫn phải nộp kết quả bản giấy cho cơ quan hải quan để thông quan.

Trong khi đó, thủ tục đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật đang thực hiện trên Cổng thông tin Một cửa quốc gia. Vì vậy, cán bộ chuyên môn Lào Cai đề xuất thời gian tới cần có phương án kết nối đồng bộ, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân và tăng hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan.

Từ những buổi tập huấn đến thực hành từng hồ sơ, chủ động nhận diện các tình huống có thể phát sinh, Lào Cai đang hoàn thiện những khâu cuối cùng trước ngày 1/9. Đích đến không chỉ là tiếp nhận một nhiệm vụ được phân cấp, mà quan trọng hơn là khi những lô hàng đầu tiên phát sinh, cán bộ có thể xử lý đúng quy trình, bảo đảm yêu cầu an toàn thực phẩm và hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động thông quan của doanh nghiệp.