Chuẩn bị năng lực cho doanh nghiệp tham gia thị trường carbon

Ngày 15/4, tại TP. Đà Nẵng, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức hội thảo "Tăng cường năng lực sẵn sàng tham gia thị trường carbon tại Việt Nam". Sự kiện nằm trong chuỗi hội thảo đào tạo doanh nghiệp diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hà Nội trong tháng 4/2026.

Tham dự có đại diện các sở, ngành địa phương: TP. Đà Nẵng, Quảng Trị, Khánh Hòa, Gia Lai, Hà Tĩnh và Nghệ An; các doanh nghiệp nhiệt điện, xi măng, sắt thép, thuộc diện phân bổ hạn ngạch khí nhà kính khu vực miền Trung, Tây Nguyên và các bên liên quan.

Triển khai thị trường carbon trong nước song hành với trao đổi quốc tế

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, đến nay, khung pháp lý cho thị trường carbon tại Việt Nam đã cơ bản được hoàn thiện với các văn bản quan trọng. Trong đó có Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP); Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước; Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ; Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27/2/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính giai đoạn 2025-2026 và thí điểm phân bổ cho các năm 2025 và 2026.

Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) thông tin về khung pháp lý cho thị trường carbon tại Việt Nam. Ảnh: ĐVCC.

Đáng chú ý, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải vừa được Chính phủ ban hành vào ngày 1/4/2026. "Nghị định có ý nghĩa hết sức quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ xây dựng thị trường carbon trong nước sang kết nối với thị trường carbon quốc tế; tạo hành lang pháp lý cho trao đổi, chuyển nhượng kết quả giảm phát thải giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế", ông Quang nhấn mạnh.

Việc đồng thời triển khai thị trường trong nước và mở rộng hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris sẽ giúp Việt Nam hình thành một hệ sinh thái thị trường carbon đồng bộ, hiện đại và thu hút nguồn lực tài chính, công nghệ phục vụ mục tiêu giảm phát thải.

Đại diện doanh nghiệp thực hành nghiệp vụ trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Ảnh: ĐVCC.

Khẳng định vai trò trung tâm của doanh nghiệp, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam cho biết: Chuỗi tập huấn này được thiết kế nhằm hỗ trợ trực tiếp cho 110 doanh nghiệp đầu tiên vừa được phân bổ hạn ngạch phát thải giải đoạn 2025-2026. Đây là những đơn vị trực tiếp tham gia thị trường carbon, quyết định hiệu quả cũng như thành công của giai đoạn thí điểm.

Một thị trường vận hành hiệu quả sẽ góp phần huy động đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giúp doanh nghiệp tạo dựng lợi thế cạnh tranh, trong bối cảnh các rào cản phát thải toàn cầu đang ngày càng thắt chặt.

Các thủ tục cần thiết để giao dịch trên sàn

Để tham gia thị trường carbon, doanh nghiệp cần hiểu rõ hạ tầng kỹ thuật và quy trình vận hành. Bà Đặng Hồng Hạnh đến từ Công ty CP Quản lý PoA Carbon Việt Nam - Chuyên gia UNDP đã phân biệt rõ: Hạn ngạch phát thải là hàng hóa của thị trường tuân thủ, còn tín chỉ carbon chủ yếu phát sinh từ các dự án giảm phát thải và có thể bù trừ hạn ngạch theo tỷ lệ nhất định.

Hệ thống đăng ký quốc gia là nơi duy nhất ghi nhận quyền sở hữu và thực hiện các nghiệp vụ như ký gửi, bù trừ, nộp trả hạn ngạch phát thải. Doanh nghiệp sẽ trao đổi hạn ngạch, tín chỉ qua sàn giao dịch carbon trong nước. Trong giai đoạn thí điểm, giao dịch được thực hiện theo phương thức thỏa thuận, doanh nghiệp tự đàm phán và thanh toán qua công ty chứng khoán, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). 110 doanh nghiệp đầu tiên sẽ được phân bổ miễn phí hạn ngạch trong giai đoạn này.

Bà Đặng Hồng Hạnh, đại diện Công ty CP Quản lý PoA Carbon Việt Nam - Chuyên gia UNDP chia sẻ về nguyên tắc tham gia thị trường carbon cho doanh nghiệp. Ảnh: ĐVCC.

Dù có nền tảng thị trường chứng khoán, hoạt động giao dịch hạn ngạch và tín chỉ sẽ tách biệt với các loại hình giao dịch khác. Ông Lê Nguyễn Trung Thanh, Phó Trưởng Ban Giám sát thị trường, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam cho biết: Chủ thể tham gia phải đủ tiền khi mua và đủ hàng khi bán trên một tài khoản giao dịch duy nhất. Các hành vi bị nghiêm cấm như thao túng giá, tung tin sai sự thật hoặc lợi dụng lỗ hổng hệ thống để chiếm đoạt tài sản carbon.

Giới thiệu quy trình giao dịch cơ bản, ông Đào Tuấn Trung, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu phân tích và Phát triển sản phẩm, CTCP Chứng khoán Vietinbank cho biết: Doanh nghiệp sẽ đặt lệnh giao dịch, công ty chứng khoán kiểm tra điều kiện về tài khoản, số dư tiền và hàng hóa, lệnh được đưa lên sàn để khớp và thực hiện thanh toán tức thì.

Ông Trung đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ giao dịch, gồm: Hợp đồng mở tài khoản và đăng ký dịch vụ, đăng ký giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ doanh nghiệp, giấy ủy quyền hoặc hợp đồng ủy quyền nếu có, các quyết định bổ nhiệm liên quan và giấy tờ tùy thân của người đại diện hợp pháp, kế toán trưởng và người được ủy quyền.

Thời gian tới, doanh nghiệp trong danh mục vẫn sẽ phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính để làm căn cứ xác định hạn ngạch phát thải và tham gia thị trường. Ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng ozone (Cục Biến đổi khí hậu) lưu ý: Doanh nghiệp cần xác định rõ phạm vi và ranh giới phát thải, bao gồm: Phát thải trực tiếp (phạm vi 1), phát thải gián tiếp do năng lượng (phạm vi 2) và khuyến khích xem xét các phát thải gián tiếp khác (phạm vi 3) theo yêu cầu từng ngành. Đồng thời, phải bảo đảm chất lượng số liệu hoạt động, ưu tiên sử dụng hệ số phát thải quốc gia, thiết lập quy trình quản lý chất lượng dữ liệu và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ báo cáo.

Trong khuôn khổ hội thảo đào tạo, các doanh nghiệp cùng đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia đã cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, thách thức và đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo triển khai hiệu quả giai đoạn thí điểm thị trường carbon. Cục Biến đổi khí hậu và UNDP tái khẳng định cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và các đối tác phát triển nhằm hỗ trợ việc ra mắt và vận hành thị trường carbon trong nước của Việt Nam.