Chuẩn hóa sản xuất, vải Hải Phòng 'vượt rào' xuất khẩu

 Thách thức kép

Năm 2026, TP Hải Phòng duy trì diện tích vải khoảng 9.350 ha, tập trung tại các vùng trọng điểm như: Thanh Hà, Hà Đông, Ninh Giang... Sản lượng ước đạt 47.000-50.000 tấn. Dù quy mô sản xuất ổn định, nhưng ngành nông nghiệp đang phải đối mặt với “thách thức kép”.

Bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, nhận định, năm 2026 là năm đặc biệt khó khăn. Bên cạnh thời tiết không thuận lợi, chi phí vận chuyển và logistics tăng mạnh đang tạo áp lực lớn lên giá thành và khả năng cạnh tranh của quả vải, nhất là các sản phẩm xuất khẩu.

“Chúng tôi đề nghị các địa phương rà soát lại các mã số vùng trồng (MSVT) và cơ sở đóng gói (CSĐG), đồng thời giám sát chặt chẽ các đại lý thuốc bảo vệ thực vật (BVTV). Đây là 'cửa ngõ' đầu vào quyết định dư lượng hóa chất trên quả vải”, bà Kiểm cho biết.

Để hóa giải áp lực này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động kết nối các doanh nghiệp lớn như Rồng Đỏ, Ameii... với các vùng trồng từ rất sớm (tháng 1/2026) để khảo sát và đặt hàng. Việc liên kết sớm giúp nông dân yên tâm sản xuất theo đơn đặt hàng, đồng thời doanh nghiệp chủ động được nguồn hàng đạt chuẩn, giảm thiểu rủi ro vào cao điểm thu hoạch.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh các thị trường như: EU, Nhật Bản và Trung Quốc liên tục siết chặt giới hạn dư lượng tối đa (MRL), kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trở thành vấn đề sống còn. Bà Kiểm nhấn mạnh, chất lượng quả vải phải đáp ứng tiêu chuẩn cao không chỉ để xuất khẩu mà còn cho cả thị trường nội địa.

Ngành nông nghiệp và môi trường khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc “4 đúng”. Đặc biệt, bà Kiểm lưu ý nông dân cần phun phòng trừ sâu bệnh cả trên những cây không có quả để triệt tiêu nơi trú ngụ của dịch hại, tránh nguy cơ bùng phát dịch ra toàn vùng.

Đông đảo người dân trồng vải tham dự hội nghị và thẳng thắn chia sẻ những thắc mắc với lãnh đạo ngành nông nghiệp, các doanh nghiệp xuất khẩu. Ảnh: Đinh Mười.

Minh bạch mã số vùng trồng và liên kết “5 nhà”

Tính đến nay, Hải Phòng đã xây dựng được “hệ sinh thái” mã số ấn tượng với 198 mã số vùng trồng (MSVT) xuất khẩu sang Trung Quốc, Úc, Mỹ, Nhật Bản... Cùng với đó là 7 cơ sở đóng gói được cấp mã số với công suất 650 tấn/ngày. 

Việc triển khai Nghị định 38/2026/NĐ-CP về quản lý MSVT và cơ sở đóng gói được xem là bước đi kịp thời để chuẩn hóa dữ liệu, giúp truy xuất nguồn gốc minh bạch, điều mà các đối tác phương Tây đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, vấn đề quản lý mã số sao cho công bằng cũng được đặt ra gay gắt.

Đồng hành cùng nông dân nhiều năm, ông Mai Xuân Thìn - Tổng giám đốc Công ty Rồng Đỏ đề xuất, thành phố đẩy mạnh mô hình “Cánh đồng lớn” để đồng nhất quy trình sản xuất và chất lượng. Đồng thời, ông Thìn bày tỏ quan ngại về tình trạng chuyển đổi MSVT từ tổ hợp tác nông dân sang cho một doanh nghiệp đứng tên duy nhất.

“Việc chuyển đổi MSVT sang tên riêng doanh nghiệp dễ dẫn đến độc quyền, gây khó khăn cho các đơn vị khác muốn thu mua cạnh tranh và làm mất quyền chủ động của nông dân. Mã số vùng trồng cần được quản lý công tâm để bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên”, ông Thìn kiến nghị.

Để quả vải không rơi vào cảnh “được mùa rớt giá” hay bị trả về do vi phạm kỹ thuật, Hải Phòng đề ra chiến lược phối hợp chặt chẽ giữa 5 nhà: Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà nông - Nhà doanh nghiệp - Nhà phân phối.

Đối với cấp cơ sở, UBND các xã, phường được yêu cầu giám sát chặt các vùng trồng, kịp thời xử lý tình trạng mạo danh MSVT, một vấn đề gây nhức nhối ảnh hưởng đến uy tín quốc gia. Các cơ quan chuyên môn phải tăng cường dự báo sâu bệnh và hướng dẫn chuẩn xác các biện pháp kiểm dịch thực vật như xông hơi khử trùng hay chiếu xạ theo yêu cầu của từng thị trường mục tiêu.

Mùa vải 2026 đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thách thức. Sự chuyển mình từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy chất lượng và sự minh bạch làm thước đo, đang giúp quả vải Thanh Hà tự tin vươn xa. Khi “tấm hộ chiếu” mã số vùng trồng được quản lý nghiêm ngặt và dư lượng BVTV được kiểm soát tận gốc, nông sản Việt sẽ khẳng định được vị thế vững chắc trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Hiện Hải Phòng có 1.045 ha vải đạt chứng nhận VietGAP và GlobalGAP, đây là nền tảng để thành phố mở rộng diện tích sản xuất an toàn theo Nghị quyết 51/2025/NQ-HĐND, hướng tới mục tiêu đưa 100% diện tích vải xuất khẩu đạt chuẩn quốc tế. Các địa phương cần giám sát chặt chẽ đại lý thuốc BVTV. Đây là 'cửa ngõ' đầu vào quyết định dư lượng hóa chất. Tuyệt đối không sử dụng thuốc cấm, không phối trộn quá nhiều loại thuốc gây lãng phí và khó kiểm soát tồn dư.