Chuyển đổi năng lượng không còn dừng ở điện sạch

Cuộc khủng hoảng năng lượng cùng áp lực giảm phát thải đang khiến nhiều quốc gia đẩy mạnh quá trình chuyển đổi năng lượng. Từ châu Âu tới châu Á, các quốc gia không chỉ tăng cường phát triển điện gió mà còn siết chặt quản lý các nguồn phát thải khó kiểm soát như khí làm lạnh trong điều hòa dân dụng. Những động thái này cho thấy an ninh năng lượng và mục tiêu khí hậu đang ngày càng gắn chặt với nhau.

Tại châu Âu, xung đột địa chính trị và biến động giá dầu khí đã khiến nhiều nước nhận ra rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Trong khi đó, ở Nhật Bản, áp lực giảm phát thải khí nhà kính đang buộc chính phủ phải rà soát lại những “lỗ hổng” tồn tại lâu nay trong hệ thống quản lý fluorocarbon.

Điện gió trở thành trụ cột an ninh năng lượng

Theo WindEurope, Đức và Anh đang đẩy nhanh đầu tư năng lượng gió như một biện pháp ứng phó trực tiếp với nguy cơ bất ổn năng lượng toàn cầu.

Tại Đức, Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng Katherina Reiche tuyên bố nước này sẽ tăng thêm 12 gigawatt công suất điện gió trên đất liền đến năm 2030. Chính phủ Đức coi đây là giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và bảo vệ nền kinh tế trước các cú sốc địa chính trị.

Theo bà Reiche, chính sách năng lượng hiện nay cũng là chính sách an ninh quốc gia. Đức không muốn tiếp tục bị tác động bởi sự biến động giá nhiên liệu hóa thạch và các gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong khi đó, Chính phủ Anh cũng quyết định đẩy nhanh vòng đấu giá năng lượng tái tạo AR8 lên tháng 7/2026. Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband nhấn mạnh sẽ không thể có an ninh năng lượng nếu nền kinh tế vẫn phụ thuộc quá lớn vào nhiên liệu hóa thạch.

Ngoài các dự án điện gió và điện mặt trời trên đất liền, có tới 18 dự án điện gió ngoài khơi dự kiến tham gia vòng đấu giá này. Chính phủ Anh kỳ vọng điện gió ngoài khơi sẽ giúp giảm mạnh nhu cầu nhập khẩu khí đốt trong tương lai.

Công suất điện được phê duyệt từ vòng đấu giá trước có thể cung cấp điện tương đương cho khoảng 23 triệu hộ gia đình và giúp Anh giảm nhu cầu nhập khẩu lượng khí đốt tương đương khoảng 80 tàu chở khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) mỗi năm.

Không chỉ ở các nước châu Âu, tại châu Á, Nhật Bản cũng đang đặt cược lớn vào điện gió ngoài khơi. Chính quyền Tokyo của quốc gia này đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng trang trại điện gió nổi ngoài khơi lớn nhất thế giới gần quần đảo Izu vào năm 2035.

Theo kế hoạch, dự án sẽ đạt công suất ít nhất 1 gigawatt, tương đương một lò phản ứng hạt nhân. Các tua bin điện gió sẽ được đặt nổi trên mặt biển và neo xuống đáy đại dương bằng xích và nhiều thiết bị chuyên dụng.

Giới chức Tokyo cho rằng mô hình điện gió nổi có thể giúp giảm tác động tới hệ sinh thái biển so với các công trình cố định dưới đáy biển. Thành phố cũng dự kiến xây dựng hệ thống cáp điện ngầm dưới biển để truyền tải điện từ khu vực đảo tới đất liền.

Thống đốc Tokyo Yuriko Koike đã công bố kế hoạch này tại COP29 năm 2024 như một phần trong chiến lược giảm phát thải của thủ đô Nhật Bản. Tuy nhiên, dự án cũng đối mặt nhiều lo ngại về chi phí và khả năng sinh lời. Giá vật liệu tăng, đồng yên suy yếu và chi phí xây dựng leo thang đang khiến nhiều doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn với điện gió ngoài khơi.

Nhật Bản siết kiểm soát khí fluorocarbon

Cùng với phát triển năng lượng tái tạo, Nhật Bản cũng tăng cường kiểm soát các nguồn phát thải khí nhà kính khác, đặc biệt là fluorocarbon trong điều hòa không khí dân dụng.

Bộ Môi trường Nhật Bản đang xem xét sửa đổi luật để mở rộng quy định thu gom fluorocarbon từ điều hòa thương mại sang cả điều hòa dân dụng. Những trường hợp xả khí làm lạnh ra môi trường mà không có lý do chính đáng có thể bị xử phạt từ năm 2027.

Fluorocarbon, đặc biệt là hydrofluorocarbon (HFC), hiện được sử dụng phổ biến làm chất làm lạnh trong điều hòa. Mặc dù không phá hủy tầng ozone như các dòng fluorocarbon cũ, nhưng HFC vẫn là khí nhà kính rất mạnh, có khả năng gây nóng lên toàn cầu cao gấp hơn 10.000 lần carbon dioxide.

Theo Bộ Môi trường Nhật Bản, chỉ khoảng 45% lượng HFC trong điều hòa dân dụng được thu hồi đúng quy trình vào năm 2024. Phần còn lại nhiều khả năng đã phát tán trực tiếp ra khí quyển.

Áp lực ngày càng lớn khi Nhật Bản ghi nhận khoảng 7,2 triệu máy điều hòa dân dụng bị thải bỏ chỉ trong năm 2024. Với việc hơn 90% hộ gia đình sử dụng điều hòa, lượng fluorocarbon tồn tại trong các thiết bị dân dụng là rất lớn.

Chính phủ Nhật Bản hiện đặt mục tiêu giảm phát thải HFC xuống còn 60% vào năm 2030 so với mức năm 2013. Tuy nhiên, lượng phát thải thực tế lại tiếp tục tăng, cho thấy quá trình kiểm soát fluorocarbon vẫn còn nhiều thách thức.

Các động thái mới tại các quốc gia châu Âu và châu Á cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng hiện không chỉ dừng ở việc phát triển năng lượng tái tạo, mà còn mở rộng sang quản lý toàn bộ vòng đời phát thải - từ sản xuất điện, tiêu dùng năng lượng đến xử lý thiết bị gia dụng.