Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn, chậm phân bổ và giải ngân vốn, bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả ngay từ năm đầu thực hiện Chương trình.
Theo Tờ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc đề xuất ban hành Chỉ thị được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; cùng với Nghị quyết số 424/NQ-CP ngày 30/12/2025 của Chính phủ về Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua các bộ, ngành trung ương và địa phương đã tập trung xây dựng, hoàn thiện khối lượng lớn cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn để chuẩn bị triển khai Chương trình giai đoạn mới. Tuy nhiên, tiến độ ban hành một số văn bản hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và hướng dẫn các nội dung thành phần của Chương trình vẫn còn chậm, ảnh hưởng tới tiến độ tổ chức thực hiện tại địa phương.
Giải ngân vốn các Chương trình MTQG còn thấp
Một trong những nội dung đáng chú ý trong Tờ trình là đánh giá tình hình giải ngân vốn ngân sách trung ương của 03 chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025 được kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026 vẫn còn rất thấp.
Theo Báo cáo số 322/BC-BTC ngày 02/5/2026 của Bộ Tài chính, tổng số vốn ngân sách trung ương được kéo dài sang năm 2026 là hơn 16.736 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư khoảng 6.531 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 10.204 tỷ đồng. Tuy nhiên, tính đến ngày 30/4/2026, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công mới đạt khoảng 510,78 tỷ đồng, tương đương 7,8% kế hoạch vốn kéo dài. Trong đó, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt khoảng 8,7%; Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt khoảng 7%; Chương trình giảm nghèo bền vững đạt khoảng 6,3%.
Đối với kinh phí thường xuyên, tỷ lệ giải ngân cũng mới đạt khoảng 7,2% dự toán được kéo dài sang năm 2026.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân chủ yếu là công tác chỉ đạo, điều hành tại một số bộ, ngành và địa phương chưa thực sự quyết liệt; việc phân công, phối hợp xử lý công việc ở một số nơi chưa rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và rõ thời hạn. Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị dự án, phân bổ chi tiết, điều chỉnh vốn, hoàn thiện hồ sơ thanh toán còn chậm; kỷ luật, kỷ cương trong quản lý và sử dụng vốn ngân sách nhà nước có nơi chưa nghiêm.
Phấn đấu triển khai Chương trình sớm hơn kế hoạch một tháng
Theo Tờ trình, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung hoàn thiện toàn bộ hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình trong tháng 5/2026 để làm cơ sở triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước từ ngày 01/6/2026, sớm hơn khoảng một tháng so với kế hoạch ban đầu.
Việc đẩy nhanh tiến độ được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm các chương trình mục tiêu quốc gia phát huy hiệu quả ngay từ đầu giai đoạn, tránh tình trạng chậm triển khai, dồn áp lực giải ngân vào cuối kỳ và ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
Theo nhiều chuyên gia, giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi lần đầu tiên 03 chương trình mục tiêu quốc gia được tích hợp theo hướng đồng bộ hơn nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách và nâng cao hiệu quả đầu tư công.
Tăng trách nhiệm người đứng đầu và siết chặt kỷ luật giải ngân
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc đề xuất ban hành Chỉ thị lần này nhằm tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác chỉ đạo, điều hành; đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia.
Dự thảo Chỉ thị sẽ tập trung yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn; đẩy nhanh phân bổ, điều chỉnh và giải ngân vốn; xử lý kịp thời các khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền; tăng cường phối hợp liên ngành; đồng thời bảo đảm việc triển khai Chương trình đúng mục tiêu, đúng đối tượng, đúng nhiệm vụ chi và đúng thẩm quyền.
Bộ cũng nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng vốn; không để xảy ra thất thoát, lãng phí, trùng lặp chính sách hoặc đầu tư dàn trải, kém hiệu quả.
Theo giới chuyên môn, việc siết chặt kỷ luật giải ngân và nâng cao trách nhiệm thực thi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh quy mô nguồn lực đầu tư cho các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 là rất lớn và phạm vi triển khai trải rộng trên phạm vi cả nước, đặc biệt ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng khó khăn, biên giới và hải đảo.
Hướng tới triển khai đồng bộ, hiệu quả các Chương trình MTQG giai đoạn mới
Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc ban hành Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ sẽ tạo cơ sở để tăng cường thống nhất trong chỉ đạo, điều hành giữa các bộ, ngành trung ương và địa phương; đồng thời đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ trọng tâm ngay từ năm đầu của giai đoạn 2026-2030.
Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, việc triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ góp phần xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, mà còn có vai trò quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và tạo nền tảng ổn định cho tăng trưởng dài hạn của đất nước.