Đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Đất đai để tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế và tạo không gian phát triển mới

Theo Tờ trình số 5148/TTr-BNNMT ngày 21/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) được đề xuất bổ sung vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội theo hướng sửa đổi toàn diện nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn và đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế số, chuyển đổi xanh và cải cách thể chế. 

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này được đặt trong bối cảnh đất nước đang triển khai nhiều chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đất đai tiếp tục được xác định là nguồn lực chiến lược quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư hạ tầng và mở rộng không gian phát triển mới. 

Tờ trình cho biết nhiều nghị quyết, kết luận quan trọng của Trung ương, Bộ Chính trị và Quốc hội đã đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế đất đai. Trong đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thành việc xây dựng và ban hành Luật Đất đai sửa đổi trong năm 2026; Kết luận số 18-KL/TW xác định sửa đổi Luật Đất đai là nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong giai đoạn 2026-2030. 

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đất đai năm 2024 đã tạo nhiều chuyển biến tích cực trong quản lý và sử dụng đất đai, đặc biệt ở các lĩnh vực quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, tài chính đất đai, giá đất, đăng ký đất đai và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. 

Tuy nhiên, quá trình tổ chức thực hiện thời gian qua cũng phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc mới liên quan quy hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giải phóng mặt bằng, quản lý đất công, xử lý quỹ đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. 

Một trong những nội dung được Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh là yêu cầu tiếp tục đổi mới mô hình quản lý đất đai theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu, quy hoạch tích hợp và công cụ thị trường. Theo đó, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai thống nhất, liên thông, cập nhật theo thời gian thực sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, minh bạch hóa thị trường và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. 

Bộ cũng cho rằng việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đang đặt ra yêu cầu tái cấu trúc nhiều công cụ quản lý đất đai, đặc biệt là quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và thủ tục hành chính. Quá trình sửa đổi Luật Đất đai lần này vì vậy được định hướng theo hướng tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai. 

Theo Tờ trình, một trong những mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi Luật Đất đai là tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế để khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều nội dung sửa đổi được định hướng theo hướng tăng tính công khai, minh bạch và cạnh tranh bình đẳng trong tiếp cận đất đai; đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai để tạo nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển. 

Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý liên quan đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất; khai thác hiệu quả quỹ đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính; cũng như các chính sách ưu đãi đất đai đối với doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học công nghệ và các lĩnh vực ưu tiên phát triển. 

Về phạm vi sửa đổi, Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sẽ tập trung vào ba nhóm nội dung lớn gồm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội và quản lý tài nguyên; luật hóa các cơ chế tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đã được thực tiễn kiểm nghiệm; đồng thời tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính trong lĩnh vực đất đai. 

Theo đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026 nhằm bảo đảm đồng bộ với tiến trình sửa đổi các luật liên quan và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy trước ngày 01/3/2027. 

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, việc sửa đổi toàn diện Luật Đất đai lần này không chỉ nhằm xử lý các khó khăn trước mắt trong quản lý và sử dụng đất đai, mà còn hướng tới xây dựng nền quản trị đất đai hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn trong dài hạn. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, chuyển đổi số, phát triển xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đất đai tiếp tục được xác định là một trong những nguồn lực quan trọng nhất cần được quản lý, phân bổ và khai thác hiệu quả hơn để phục vụ phát triển bền vững.