Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) theo hướng đa hoạt động, đa dịch vụ, gắn với vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đến năm 2030, phấn đấu trên 60% HTX hoạt động tốt, khá và ít nhất 50% HTX nông nghiệp có liên kết với doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế khác.
Hơn 60% HTX hoạt động tốt, khá vào năm 2030
Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Kế hoạch thực hiện Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch cụ thể hóa các nhiệm vụ thuộc phạm vi quản lý của Bộ, đồng thời xác định rõ nội dung công việc, sản phẩm, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.
Theo Kế hoạch, mục tiêu chung là phát triển kinh tế tập thể, HTX, liên hiệp HTX theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực, đa dịch vụ, hoạt động hiệu quả và bền vững, phù hợp với đặc điểm từng ngành, vùng và địa phương. Khu vực kinh tế tập thể được kỳ vọng đóng góp ngày càng rõ nét vào cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường, cung cấp nước sạch, xử lý chất thải, phát triển dịch vụ nông thôn, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Một chỉ tiêu quan trọng được đặt ra là đến năm 2030, trên 60% HTX hoạt động tốt, khá, đi cùng với nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận các nguồn lực của khu vực kinh tế tập thể.
Đáng chú ý, phát triển HTX sẽ được gắn chặt hơn với sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Kế hoạch đặt mục tiêu ít nhất 50% HTX nông nghiệp có liên kết với doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế khác, ưu tiên các ngành hàng chủ lực, sản phẩm OCOP, sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu và những lĩnh vực có lợi thế của từng địa phương.
Cùng với liên kết thị trường, chuyển đổi số được xác định là một hướng đi quan trọng. Bộ phấn đấu đến năm 2030 ít nhất 50% HTX nông nghiệp ứng dụng giải pháp số trong quản trị, sản xuất hoặc tiêu thụ sản phẩm. Các HTX cung cấp dịch vụ môi trường, nước sạch, xử lý chất thải cũng từng bước được hỗ trợ ứng dụng công nghệ số.
Quản lý vùng nguyên liệu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm kế hoạch đề ra. Ảnh: Văn Vũ.Tạo nền tảng số chung cho HTX và vùng nguyên liệu
Kế hoạch mở rộng vai trò của HTX trong nhiều lĩnh vực của đời sống nông thôn. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, các HTX được định hướng tham gia cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải; đồng thời tham gia tái chế, tái sử dụng chất thải, phụ phẩm và cung cấp các dịch vụ môi trường, qua đó góp phần hình thành kinh tế tuần hoàn ở khu vực nông thôn.
Một hướng trọng tâm khác là xây dựng các mô hình HTX đa hoạt động, đa dịch vụ, gắn hoạt động của HTX với vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị, dịch vụ thiết yếu, môi trường, cộng đồng và nhu cầu của thành viên.
Bộ sẽ lựa chọn, xây dựng, hỗ trợ và nhân rộng những mô hình phù hợp với từng ngành hàng, vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị và điều kiện địa phương. Trong đó có các mô hình sản xuất - kinh doanh đa dịch vụ; HTX tham gia tích tụ, tập trung đất đai và các khâu của chuỗi giá trị; HTX nông, lâm, thủy sản bền vững; HTX gắn với OCOP, du lịch nông thôn, nước sạch và bảo vệ môi trường.
Để nâng cao hiệu quả quản trị và kết nối thị trường, Bộ dự kiến xây dựng, phát triển và kết nối các nền tảng số phục vụ quản trị HTX, quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, sản xuất, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường. Riêng nền tảng dùng chung cho HTX nông nghiệp, quản lý vùng nguyên liệu và kết nối thị trường dự kiến hoàn thành khung vào năm 2027 và triển khai từ năm 2028.
Song song với đó, Bộ sẽ xây dựng, cập nhật và vận hành cơ sở dữ liệu về HTX; hình thành hệ thống chỉ tiêu theo dõi, đánh giá phát triển kinh tế tập thể. Giai đoạn 2027-2030 sẽ triển khai cơ sở dữ liệu, hệ thống theo dõi và đánh giá trong phạm vi quản lý của Bộ.
Ưu tiên vùng nguyên liệu, chuỗi giá trị và chuyển đổi xanh
Một trong những nhóm nhiệm vụ lớn của Kế hoạch là phát triển kết cấu hạ tầng, vùng nguyên liệu và liên kết chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. Theo đó, Bộ tổ chức thực hiện các chương trình, đề án phát triển vùng nguyên liệu nông, lâm, thủy sản tập trung; ưu tiên hạ tầng phục vụ sản xuất, sơ chế, chế biến, bảo quản, logistics, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số tại vùng nguyên liệu.
Cùng với phát triển sản xuất, HTX được hỗ trợ chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và giảm phát thải. Bộ định hướng xây dựng, thí điểm và nhân rộng các mô hình HTX nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, phát thải thấp; HTX cung cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, thu gom, phân loại, xử lý, tái chế và tái sử dụng chất thải.
Danh mục nhiệm vụ kèm theo Kế hoạch cho thấy các định hướng này sẽ được triển khai thành những công việc cụ thể. Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ dự kiến thực hiện các mô hình hỗ trợ HTX cung cấp nước sạch, quản lý công trình cấp nước; hỗ trợ HTX xử lý chất thải, tái chế và tái sử dụng phụ phẩm; hướng dẫn HTX giảm phát thải khí nhà kính, thích ứng với biến đổi khí hậu và áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn, hệ thống quản lý chất lượng, phát triển thương hiệu và thị trường.
Mục tiêu của Kế hoạch là phát triển kinh tế tập thể, HTX theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực. Ảnh: Phạm Huy.Huy động nguồn lực, đánh giá môi trường kinh doanh HTX
Theo Kế hoạch, phát triển nguồn nhân lực được xem là một giải pháp nền tảng. Bộ sẽ xây dựng chương trình, tài liệu và nền tảng đào tạo số về quản trị HTX, liên kết chuỗi giá trị, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng được ưu tiên cho cán bộ quản trị, giám đốc, thành viên hội đồng quản trị, cán bộ chuyên môn và người lao động của các HTX gắn với vùng nguyên liệu, ngành hàng chủ lực, sản phẩm OCOP và sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu. Phương thức đào tạo được đổi mới theo hướng kết hợp trực tiếp, trực tuyến và thực hành tại HTX, doanh nghiệp, vùng nguyên liệu và các mô hình hoạt động hiệu quả.
Đáng chú ý, danh mục nhiệm vụ cũng xác định việc xây dựng Chương trình đào tạo phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp phục vụ kinh tế tập thể, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, kinh tế nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. Hằng năm, các lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn sẽ được tổ chức nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý nhà nước và cán bộ quản lý HTX.
Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, Kế hoạch đặt yêu cầu lồng ghép các chương trình, dự án, đề án và chương trình mục tiêu quốc gia; ưu tiên nguồn lực cho vùng nguyên liệu, liên kết chuỗi giá trị, kết cấu hạ tầng, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nước sạch và môi trường. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư, tổ chức khoa học công nghệ tham gia hỗ trợ HTX; tăng cường hợp tác công tư, xã hội hóa, ODA và các nguồn lực hợp pháp khác.
Một nội dung mới đáng chú ý là đánh giá môi trường kinh doanh đối với kinh tế tập thể, HTX trong nông nghiệp. Bộ dự kiến khảo sát, đánh giá trong giai đoạn 2027-2028 và định kỳ 2 năm/lần; trên cơ sở đó hoàn thiện Bộ chỉ số đánh giá môi trường kinh doanh đối với HTX trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn 2029-2030.
Việc triển khai Kế hoạch được tổ chức theo hướng phân công rõ đầu mối, sản phẩm và thời hạn. Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn là cơ quan đầu mối theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá và tổng hợp tình hình thực hiện; các đơn vị chuyên môn của Bộ và Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố phối hợp triển khai theo chức năng, nhiệm vụ.
Với việc đặt HTX trong mối liên kết giữa vùng nguyên liệu - chuỗi giá trị - thị trường - công nghệ - chuyển đổi xanh, Kế hoạch hướng tới thay đổi chất lượng hoạt động của khu vực kinh tế tập thể, để HTX trở thành một mắt xích thực chất hơn trong tổ chức sản xuất, cung cấp dịch vụ và phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn 2026-2030.