Trước yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập, tỉnh Đồng Tháp đang đặt mục tiêu đổi mới cách quản lý, khai thác và bảo vệ các nhãn hiệu cộng đồng (NHCĐ), xem đây là công cụ quan trọng để gia tăng giá trị sản phẩm đặc trưng và thúc đẩy kinh tế nông nghiệp.
Mới đây, Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Tháp phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu công nghệ và Sở hữu trí tuệ (CIPTEK) tổ chức hội thảo đánh giá hiện trạng, đề xuất giải pháp đổi mới mô hình quản lý, khai thác, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ đối với các NHCĐ đã được xác lập quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn.
Đồng Tháp dự kiến đăng ký mới 7 nhãn hiệu cộng đồng, trong đó có sầu riêng Cai Lậy. Ảnh: Minh Đảm.
Theo báo cáo tại hội thảo, khu vực Tiền Giang (cũ) trước khi sáp nhập đã tạo lập được 28 NHCĐ, gồm 2 chỉ dẫn địa lý, 7 nhãn hiệu chứng nhận và 19 nhãn hiệu tập thể. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu nông sản địa phương trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy hiệu quả của hệ thống này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Ông Nguyễn Trần Hải Đăng, chuyên gia của CIPTEK cho biết, trước khi sáp nhập và không còn cấp huyện, địa phương từng chủ động chuyển quản lý NHCĐ về Sở Khoa học và Công nghệ. Tuy nhiên, cơ chế phối hợp liên ngành chưa đủ mạnh. Khi vận hành mô hình chính quyền hai cấp, khoảng trống trong truyền đạt, giám sát và phản hồi thông tin ngày càng bộc lộ rõ.
Đáng chú ý, nguồn nhân lực đang trở thành điểm nghẽn lớn khi 97,3% cán bộ thực hiện nhiệm vụ liên quan đến NHCĐ tại cơ sở là kiêm nhiệm, chỉ 2,7% chuyên trách. Tỷ lệ cán bộ trực tiếp tham gia các khâu kiểm soát sử dụng nhãn hiệu, kiểm soát chất lượng và quy hoạch vùng sản xuất đều ở mức thấp.
Không chỉ thiếu nhân lực, công tác hỗ trợ pháp lý hiện vẫn chủ yếu dừng ở giai đoạn xác lập quyền. Các nội dung then chốt như quản trị, khai thác thương mại, xử lý vi phạm và gia hạn hiệu lực còn hạn chế. Việc thiếu cơ sở dữ liệu tập trung cũng khiến một số NHCĐ đứng trước nguy cơ hết hiệu lực hoặc không được khai thác đúng giá trị.
Kẹo khóm Tân Phước tạo được dấu ấn nhất định trên thị trường. Ảnh: Minh Đảm.
Trong khai thác thực tế, hiệu quả giữa các nhãn hiệu đang phân hóa rõ. Một số sản phẩm như mai chiếu thủy nu Gò Công, gạo Gò Công, dưa hấu Gò Công, kẹo khóm Tân Phước hay lạp xưởng Cai Lậy đã tạo được dấu ấn nhất định trên thị trường.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy chỉ 13,4% chủ thể tăng diện tích sản xuất, 28% tăng sản lượng, 15% tăng giá bán và chỉ 8,5% ghi nhận doanh thu cải thiện rõ rệt. Những con số này cho thấy NHCĐ chưa thực sự trở thành đòn bẩy nâng giá trị nông sản như kỳ vọng.
Chuyển đổi số cũng đang là điểm yếu đáng chú ý. Nhiều nhãn hiệu chưa có website riêng, chưa hiện diện trên sàn thương mại điện tử và chưa tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc, làm giảm khả năng tiếp cận thị trường và mở rộng quy mô tiêu thụ.
Ông Trần Hoài Phong, đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội xã An Thạnh Thủy cho biết, sản phẩm Thanh long Chợ Gạo từng xuất hiện tình trạng thương lái nước ngoài thu mua tại vườn rồi sử dụng nhãn khác để xuất khẩu. Đại diện xã Tân Thuận Bình cũng cho rằng việc xác định phạm vi quản lý và khai thác NHCĐ hiện còn nhiều lúng túng khi mô hình quản lý thay đổi sau sáp nhập.
Mai nu chiếu thủy Gò Công là thương hiệu khá nổi tiếng trên thị trường trong và ngoài nước. Ảnh: Minh Đảm.
Theo ông Đỗ Việt Dũng, Phó Giám đốc CIPTEK, thời gian tới cần chuyển mạnh từ tư duy “xác lập quyền” sang “quản trị và vận hành” tài sản trí tuệ, tăng trao quyền cho cộng đồng, thúc đẩy chuyển đổi số, siết kiểm soát chất lượng và khai thác thương mại hiệu quả hơn.
Song song đó, Đồng Tháp dự kiến đăng ký mới 7 nhãn hiệu chứng nhận thay thế các nhãn hiệu tập thể hoạt động chưa hiệu quả, gồm: Sơ ri Gò Công, thanh long Chợ Gạo, mắm tôm chà Gò Công, hủ tiếu Mỹ Tho, mãng cầu xiêm Tân Phú Đông, sầu riêng Cai Lậy và sả Tân Phú Đông.
Ông Nguyễn Văn Đậm, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Tháp cho biết tỉnh sẽ tiếp tục tham mưu các kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phụ trách, hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm duy trì và phát triển hiệu quả các NHCĐ, tạo điều kiện để nông dân khai thác tốt hơn giá trị sản phẩm đã được bảo hộ.