Đổi mới tư duy quy hoạch, gắn nguồn nước với phát triển hạ tầng
Luật Tài nguyên nước năm 2023 tiếp tục kế thừa nguyên tắc quản lý theo lưu vực của Luật Tài nguyên nước 2012, đồng thời bổ sung nhiều nội dung quan trọng về chiến lược và quy hoạch.

Luật Tài nguyên nước 2023 bổ sung nhiều nội dung quan trọng về chiến lược và quy hoạch. Ảnh: Tùng Đinh.
Theo Điều 11, Chiến lược tài nguyên nước quốc gia được xây dựng cho giai đoạn 10 năm, tầm nhìn 50 năm, thay vì tầm nhìn 20 năm như Luật năm 2012.
Bên cạnh yêu cầu bảo vệ, khai thác, sử dụng nước, chiến lược nhấn mạnh nhiệm vụ điều hòa, phân phối, phục hồi và phát triển nguồn nước; bảo đảm an ninh nguồn nước trên cơ sở kết quả điều tra, dự báo và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu.
Việc mở rộng tầm nhìn chiến lược có ý nghĩa quan trọng, bởi những quyết định về khai thác, sử dụng nước phải tính đến biến động nguồn nước dài hạn, sự gia tăng nhu cầu và khả năng đáp ứng của hệ thống công trình.
Đặc biệt, ngày 11/12/2025, Quốc hội thông qua Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, trong đó có Luật Tài nguyên nước năm 2023. Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Một trong những thay đổi quan trọng là sửa đổi hệ thống quy hoạch về tài nguyên nước theo hướng tích hợp, đồng bộ. Theo đó, quy hoạch về tài nguyên nước gồm hai loại: Quy hoạch tài nguyên nước, thủy lợi và phòng, chống thiên tai là quy hoạch ngành; Quy hoạch tổng hợp tài nguyên nước và hạ tầng thủy lợi lưu vực sông liên tỉnh là quy hoạch chi tiết ngành, cụ thể hóa quy hoạch cấp trên.
Điểm mới không chỉ nằm ở tên gọi mà còn ở cách tiếp cận, kết nối quản lý nguồn nước với phát triển công trình thủy lợi và phòng, chống thiên tai trong cùng hệ thống quy hoạch.
Theo đó, việc xác định khả năng cấp nước phải gắn với năng lực tích trữ, điều tiết của hồ chứa, hệ thống dẫn nước và phương án cấp nước dự phòng. Đồng thời, công tác phòng, chống lũ phải xem xét khả năng điều tiết, tiêu thoát nước và duy trì dòng chảy, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa thượng lưu, hạ lưu và các đối tượng sử dụng nước.
Luật cũng quy định Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lập quy hoạch ngành; chủ trì, phối hợp với các bộ, địa phương lập, phê duyệt quy hoạch chi tiết lưu vực sông liên tỉnh.
Đáng chú ý, việc lập quy hoạch tổng hợp tài nguyên nước và hạ tầng thủy lợi lưu vực sông liên tỉnh theo quy định mới được thực hiện từ ngày 1/1/2027.
Sự điều chỉnh này tạo cơ sở chuyển từ quy hoạch nguồn nước tương đối độc lập sang quy hoạch gắn với hạ tầng, hướng tới quản lý thống nhất, sử dụng nước đa mục tiêu và chủ động ứng phó với những biến động của nguồn nước.
Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch, nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nước
Thực hiện Luật Tài nguyên nước năm 2023, công tác xây dựng chiến lược, quy hoạch được đẩy mạnh theo hướng quản lý tổng hợp lưu vực sông, gắn điều hòa, phân phối nguồn nước với phát triển hạ tầng và bảo đảm an ninh nguồn nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Chiến lược tài nguyên nước quốc gia đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2075. Ảnh: Tùng Đinh.
Ở cấp quốc gia, Quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ tháng 12/2022 và ban hành Kế hoạch thực hiện vào tháng 2/2024. Đây là cơ sở để triển khai các nhiệm vụ bảo vệ, khai thác, sử dụng, điều hòa và phân phối nguồn nước trên phạm vi cả nước.
Đáng chú ý, hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng Chiến lược tài nguyên nước quốc gia đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2075. Dự thảo đã được gửi lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan, tập trung định hướng quản trị nguồn nước dài hạn, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu.
Song song với xây dựng chiến lược, tiến độ lập quy hoạch các lưu vực sông liên tỉnh tiếp tục được đẩy nhanh. Đến cuối tháng 10/2026, đã xác định được 10/13 quy hoạch tổng hợp lưu vực sông liên tỉnh được phê duyệt, gồm: Bằng Giang - Kỳ Cùng, Hồng - Thái Bình, Mã, Hương, Sê San, Srêpốk, Đồng Nai, Cửu Long, Ba và Vu Gia - Thu Bồn.
Riêng tháng 9/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt thêm hai quy hoạch lưu vực sông Ba và Vu Gia - Thu Bồn cùng vùng phụ cận, đều có tầm nhìn đến năm 2050. Ba quy hoạch còn lại gồm sông Cả, Trà Khúc và Kôn - Hà Thanh tiếp tục được hoàn thiện sau khi tổ chức thẩm định trong tháng 8 và tháng 10/2026.
Điểm mới của các quy hoạch là không chỉ xác định hiện trạng, tiềm năng nguồn nước mà còn tính toán nhu cầu sử dụng, khả năng đáp ứng và phương án điều hòa, phân phối cho từng khu vực, từng đối tượng.
Chẳng hạn, Quy hoạch lưu vực sông Ba được chia thành 8 tiểu vùng, làm cơ sở điều hòa nguồn nước giữa Gia Lai và Đắk Lắk, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, phát điện và bảo vệ môi trường. Quy hoạch lưu vực Vu Gia - Thu Bồn và vùng phụ cận được chia thành 4 tiểu vùng, chú trọng phối hợp vận hành hồ chứa thượng lưu, bảo đảm cấp nước hạ du và duy trì dòng chảy.
Cùng với hoàn thiện quy hoạch, hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Tài nguyên nước tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện. Trên cơ sở các hướng dẫn triển khai trong năm 2024 và 2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 23/2026/NĐ-CP ngày 17/1/2026, sửa đổi, bổ sung các quy định về lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch lưu vực sông liên tỉnh, tạo cơ sở pháp lý để các địa phương tổ chức thực hiện thống nhất.
Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường từng bước đưa các định hướng quy hoạch vào công tác điều hành thông qua xây dựng, công bố kịch bản nguồn nước, làm căn cứ để các bộ, ngành, địa phương lập kế hoạch khai thác, sử dụng nước và phối hợp vận hành công trình phù hợp với diễn biến nguồn nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường từng bước đưa các định hướng quy hoạch vào công tác điều hành. Ảnh: Thủy Nguyễn.
Tuy nhiên, thách thức hiện nay không chỉ là hoàn thành quy hoạch mà còn là bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.
Nguồn nước phân bố không đều theo mùa, năng lực tích trữ tại một số khu vực còn hạn chế, trong khi dữ liệu phục vụ quản lý chưa đồng bộ cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát khả năng cấp nước, tính thống nhất với các quy hoạch liên quan và thứ tự ưu tiên phân bổ nước khi xảy ra thiếu nước.
Để khắc phục những hạn chế này, ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước cho biết, thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện Chiến lược tài nguyên nước quốc gia, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện, trình phê duyệt các quy hoạch lưu vực sông còn lại; đồng thời chuẩn bị các điều kiện triển khai hệ thống quy hoạch mới theo Luật số 146/2025/QH15. Trong đó, việc lập quy hoạch tổng hợp tài nguyên nước và hạ tầng thủy lợi lưu vực sông liên tỉnh theo quy định mới được thực hiện từ ngày 1/1/2027.
Đồng thời, Cục tiếp tục cần hướng dẫn địa phương cụ thể hóa quy hoạch thành kế hoạch thực hiện, xác định các công trình ưu tiên, nguồn lực đầu tư và trách nhiệm phối hợp; đẩy mạnh điều tra cơ bản, hoàn thiện cơ sở dữ liệu và nâng cao năng lực dự báo, điều hành nguồn nước.
Đặc biệt, quy hoạch phải gắn với kịch bản nguồn nước hằng năm, phương án điều hòa, phân phối trong điều kiện hạn hán, thiếu nước; ưu tiên nước sinh hoạt, nâng cao hiệu quả khai thác công trình hiện có và phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm.