Gia Lai cụ thể hóa tiêu chí phát triển kinh tế trong xây dựng nông thôn mới

Xây dựng chỉ tiêu theo nhóm xã 

Bộ tiêu chí được xây dựng trên cơ sở Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035. 

Theo Quyết định, Bộ tiêu chí gồm hai phần: Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và Bộ tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030. Đây là căn cứ để đánh giá thực trạng, xác định mức độ đạt các tiêu chí cũng như phục vụ việc thẩm định, xét công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại trên địa bàn tỉnh. Quyết định áp dụng đối với các sở, ngành, chính quyền cấp xã và các cơ quan, đơn vị liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện Chương trình. 

Điểm đáng chú ý là Bộ tiêu chí không áp dụng một mức yêu cầu chung cho tất cả các địa phương. Các chỉ tiêu được xây dựng theo nhóm xã, căn cứ vào danh sách xã nhóm 1, nhóm 2 và nhóm 3 đã được UBND tỉnh phê duyệt trước đó. Việc phân nhóm là cơ sở để xác định mức độ hoàn thành của từng tiêu chí phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa bàn, đồng thời bảo đảm thống nhất với Bộ tiêu chí quốc gia. 

Phát triển kinh tế nông thôn được cụ thể hóa bằng các tiêu chí

Trong Bộ tiêu chí giai đoạn mới, nhóm tiêu chí về tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn có nhiều nội dung được lượng hóa bằng các yêu cầu cụ thể.

Bên cạnh các tiêu chí về thu nhập, giảm nghèo và việc làm, Bộ tiêu chí yêu cầu các địa phương xây dựng vùng nguyên liệu tập trung gắn với tiêu chuẩn chất lượng; phát triển các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn; xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP; phát triển du lịch nông thôn; nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã và tổ khuyến nông cộng đồng. 

Các nội dung này được bố trí trong cùng nhóm tiêu chí về phát triển kinh tế nông thôn, tạo thành hệ thống yêu cầu liên hoàn thay vì tách thành từng chương trình riêng lẻ.

Đối với vùng nguyên liệu, Bộ tiêu chí hướng tới việc hình thành các khu vực sản xuất tập trung gắn với yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm. Đây là cơ sở để phát triển các chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời tạo điều kiện để địa phương khai thác lợi thế của từng ngành hàng.

Cùng với đó, yêu cầu phát triển mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn cho thấy định hướng tổ chức sản xuất không chỉ dừng ở việc tăng sản lượng mà còn chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Những mô hình này cũng được xác định là một trong những nội dung cần triển khai trong quá trình thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương. 

Một nội dung khác được đưa vào Bộ tiêu chí là yêu cầu xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP. Thay vì chỉ đánh giá kết quả theo số lượng sản phẩm được công nhận, Bộ tiêu chí đặt ra yêu cầu các địa phương phải chủ động xây dựng kế hoạch phát triển, gắn sản phẩm OCOP với lợi thế sản xuất của địa phương và các hoạt động phát triển kinh tế nông thôn. 

Bên cạnh OCOP, Bộ tiêu chí cũng đưa phát triển du lịch nông thôn vào nhóm nội dung cần thực hiện. Đây là một trong những tiêu chí gắn với khai thác tài nguyên bản địa, giá trị văn hóa và cảnh quan nông thôn, đồng thời mở rộng thêm không gian phát triển cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Song song với đó, hoạt động của hợp tác xã và tổ khuyến nông cộng đồng tiếp tục được xác định là một trong những nội dung cần được củng cố. Bộ tiêu chí không chỉ yêu cầu có tổ chức kinh tế hoạt động mà còn hướng đến nâng cao hiệu quả hoạt động của các mô hình này trong liên kết sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ người dân phát triển sản xuất. 

Hạ tầng vẫn là nền tảng nhưng gắn với yêu cầu phát triển bền vững

Bên cạnh nhóm tiêu chí về phát triển kinh tế nông thôn, Bộ tiêu chí tiếp tục duy trì các yêu cầu đối với hạ tầng kinh tế - xã hội như quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, hạ tầng thương mại nông thôn, thông tin và truyền thông. Tuy nhiên, nhiều chỉ tiêu đã được lượng hóa cụ thể hơn theo từng nhóm xã để phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa bàn. 

Đối với tiêu chí giao thông, Bộ tiêu chí yêu cầu các tuyến đường xã phải đáp ứng quy hoạch, bảo đảm kết nối thuận lợi giữa khu dân cư với các khu sản xuất và trung tâm hành chính. Cùng với việc hoàn thiện mặt đường, nhiều chỉ tiêu còn gắn với yêu cầu bảo đảm cảnh quan, an toàn và trồng cây xanh dọc các tuyến đường theo quy định. Đây là những nội dung được cụ thể hóa để các địa phương có căn cứ tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả. 

Ở lĩnh vực thủy lợi, điện và hạ tầng phục vụ sản xuất, các tiêu chí tiếp tục hướng đến việc bảo đảm nhu cầu phục vụ sản xuất nông nghiệp, dân sinh và thích ứng với điều kiện tự nhiên của từng khu vực. Trong khi đó, tiêu chí về thông tin và truyền thông tiếp tục yêu cầu duy trì hạ tầng viễn thông, bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ số và phục vụ công tác quản lý, điều hành ở cơ sở. 

Đối với xã nông thôn mới hiện đại, hệ thống tiêu chí được nâng lên ở nhiều nội dung. Ngoài việc duy trì các tiêu chí đã đạt, các địa phương phải tiếp tục nâng cao chất lượng hạ tầng, cải thiện môi trường sống, phát triển các dịch vụ công, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của người dân. Bộ tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại vì vậy không chỉ là bước tiếp nối sau khi đạt chuẩn nông thôn mới mà còn là căn cứ để các địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí trong giai đoạn mới. 

Quyết định cũng phân công rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì theo dõi, hướng dẫn, tổng hợp kết quả thực hiện; các sở, ngành phụ trách hướng dẫn đối với những tiêu chí thuộc lĩnh vực quản lý; UBND cấp xã tổ chức rà soát hiện trạng, xây dựng kế hoạch và triển khai thực hiện theo quy định. Trên cơ sở kết quả thực hiện, các cơ quan chuyên môn tiến hành thẩm định, đánh giá và trình cấp có thẩm quyền xem xét công nhận xã đạt chuẩn theo quy định hiện hành.