Giảm phát thải khí mê-tan cần sự chung tay của các bên

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hà, Khoa Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, để giảm phát thải khí mê-tan nói riêng và khí nhà kính nói chung, điều quan trọng nhất là xây dựng các chính sách sát thực tế và tạo được sự phối hợp đồng bộ giữa các bên nhằm hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn bền vững.

Bà Hà cho rằng, bên cạnh chính sách, các giải pháp kỹ thuật đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ trang trại nâng cao hiệu quả xử lý chất thải, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính. Một trong những hướng đi tiềm năng là chuyển đổi chất thải, phụ phẩm nông nghiệp thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất.

Dẫn chứng cho vấn đề này PGS.TS Nguyễn Thị Hà cho biết, công nghệ biogas được đánh giá là giải pháp hiệu quả khi có thể tận dụng chất thải hữu cơ để tạo khí mê-tan phục vụ đun nấu hoặc phát điện. Tuy nhiên, để tối ưu hiệu quả, cần nâng cao tỷ lệ thu hồi khí mê-tan trong quá trình ủ yếm khí. Hiện nay, tỷ lệ mê-tan trong khí biogas thường đạt khoảng 60 - 70%.

Theo bà Hà, thách thức đặt ra không chỉ nằm ở việc tạo ra khí biogas mà còn ở khâu xử lý các tạp chất đi kèm. Trong khí biogas thường tồn tại một số thành phần có tính ăn mòn cao như H2S (hydro sulfua), có thể gây ảnh hưởng đến thiết bị phát điện hoặc hệ thống đun nấu nếu sử dụng trực tiếp. Vì vậy, việc ứng dụng các công nghệ làm sạch khí trước khi đưa vào sử dụng là yêu cầu cần thiết để đảm bảo hiệu quả và độ bền của hệ thống.

Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là các mô hình sản xuất còn phân tán, thiếu tính liên kết nên việc tận dụng phụ phẩm để tạo thành chu trình tuần hoàn khép kín vẫn còn hạn chế. Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hà, muốn giải quyết bài toán này cần xây dựng các mô hình chuỗi giá trị có sự tham gia đồng bộ giữa chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Bên cạnh đó, cần kiểm soát và đánh giá chất lượng đầu ra của các sản phẩm tái chế từ chất thải. Đơn cử như việc tận dụng chất thải rắn trong chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ đang mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, để các sản phẩm này có thể tham gia thị trường một cách bền vững, cần có cơ chế quản lý rõ ràng về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ thương hiệu.

“Nếu xây dựng được cơ chế đồng bộ, người dân và doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư vào các mô hình giảm phát thải vì họ nhìn thấy hiệu quả kinh tế lâu dài”, bà Hà nhấn mạnh.

Ngoài yếu tố kỹ thuật và chính sách trong nước, bà Hà cho rằng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam. Các tổ chức như Ngân hàng Thế giới (WB) hay Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải), triển khai thị trường carbon và phát triển cơ chế giao dịch tín chỉ carbon.

Đây được xem là nguồn hỗ trợ quan trọng giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới, hoàn thiện cơ chế quản lý phát thải và huy động nguồn vốn ưu đãi cho các dự án năng lượng sạch, công nghệ xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo bà Hà, sau khi Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, sự quan tâm của các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp nước ngoài đối với lĩnh vực giảm phát thải ngày càng lớn. Đây là cơ hội để Việt Nam thu hút nguồn lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quản lý phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Ở trong nước, cơ chế hợp tác công tư (PPP) cũng được đánh giá là hướng đi quan trọng nhằm huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân cho các dự án môi trường và giảm phát thải. Nếu có chính sách minh bạch, ổn định cùng các ưu đãi phù hợp cho dự án công nghệ xanh, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo sức hút đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Để mục tiêu giảm phát thải mê-tan đạt hiệu quả thực chất, PGS.TS Nguyễn Thị Hà cho rằng điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy của doanh nghiệp và các chủ nguồn thải. Trước đây, nhiều doanh nghiệp coi xử lý chất thải chỉ là nghĩa vụ môi trường. Tuy nhiên hiện nay, cần nhìn nhận chất thải như một nguồn tài nguyên có thể tạo ra giá trị kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo bà, trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, doanh nghiệp muốn duy trì khả năng cạnh tranh buộc phải kiểm soát tốt phát thải và xây dựng mô hình sản xuất xanh.

Liên quan đến hệ thống MRV, bà Hà cho rằng cần có một cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm điều phối, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất và phân định rõ trách nhiệm giữa các bên tham gia. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ số trong kiểm kê và quản lý phát thải nhằm tối ưu hiệu quả giám sát và chia sẻ dữ liệu.

“Điều quan trọng là phải giúp doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích kinh tế từ quá trình chuyển đổi xanh. Đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn cần sự đồng hành của các nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế”, bà Hà khẳng định.