Hợp tác chia sẻ dữ liệu quản lý nước xuyên biên giới

Phiên họp do ông So Sophort, Tổng Thư ký Ủy ban sông Mekong Campuchia, Chủ tịch Ủy ban Liên hợp nhiệm kỳ 2026 chủ trì, với sự tham gia của đại diện 4 quốc gia thành viên gồm Campuchia, Lào, Thái Lan và Việt Nam.

Chia sẻ dữ liệu vận hành thủy điện

Một trong những điểm nhấn quan trọng tại phiên họp là các quốc gia đánh giá cao kết quả bước đầu của Kế hoạch chia sẻ số liệu vận hành thủy điện giai đoạn 1. Theo đó, từ đầu năm 2025, dữ liệu vận hành của 13 công trình thủy điện trên dòng chính sông Mekong và các phụ lưu lớn đã được các quốc gia chia sẻ, bao gồm lưu lượng đến đập, mực nước và dung tích hồ chứa, và lưu lượng xả qua đập.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong minh bạch hóa thông tin và tăng cường năng lực điều hành liên quốc gia. Dữ liệu này giúp các quốc gia cải thiện đáng kể khả năng dự báo, cảnh báo sớm, lập quy hoạch và phối hợp vận hành các công trình khai thác nước trên toàn lưu vực.

Trên cơ sở đó, các quốc gia thống nhất mở rộng giai đoạn 2 của kế hoạch, với định hướng tiếp tục cập nhật, hoàn thiện, mở rộng hệ thống chia sẻ thông tin và dữ liệu vận hành công trình khai thác, sử dụng nước với số lượng công trình và số lượng các thông số được chia sẻ nhiều hơn, nâng cấp hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, hỗ trợ công tác thông báo, cảnh báo sớm và truyền thông trong các tình huống cấp bách.
Cùng giải quyết các thách thức môi trường

Không chỉ dừng ở quản lý nguồn nước, phiên họp cũng dành nhiều thời gian thảo luận về các thách thức môi trường xuyên biên giới. Đáng chú ý là sự cố chất lượng nước tại sông Kok (miền Bắc Thái Lan).

Trong thời gian qua, Ủy hội đã tăng cường hoạt động quan trắc chất lượng nước, bao gồm xem xét bổ sung quan trắc về kim loại nặng, đồng thời kích hoạt cơ chế phối hợp và trao đổi thông tin giữa các quốc gia thành viên theo quy định của Thủ tục Chất lượng nước của Ủy hội.

Đặc biệt, với sự hỗ trợ của các Đối tác phát triển, Ủy hội đang xây dựng kế hoạch đánh giá tổng thể hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng trên toàn lưu vực, xác định nguồn ô nhiễm tiềm năng, tăng cường năng lực giám sát và hình thành cơ sở dữ liệu chung phục vụ quản lý chất lượng nước xuyên biên giới hạ lưu lưu vực sông Mekong.

Phát biểu tại phiên họp, đại diện Việt Nam, bà Nguyễn Thị Thu Linh, Chánh Văn phòng Ủy ban sông Mekong Việt Nam ghi nhận nỗ lực của Ban Thư ký và các quốc gia thành viên trong công tác quan trắc, đánh giá và xây dựng các biện pháp ứng phó; đồng thời cũng đánh giá cao sự quan tâm, hỗ trợ kịp thời của các Đối tác phát triển, đặc biệt là Vương quốc Anh và Nhật Bản.

Phiên họp cũng cập nhật tiến độ Dự án “Tăng cường quản lý thủy sản xuyên biên giới Hạ lưu vực sông Mekong” do Quỹ Môi trường Toàn cầu tài trợ. Dự án hướng tới mục tiêu phục hồi và bảo vệ nguồn lợi thủy sản nội địa, tăng cường đa dạng sinh học thủy sinh và nâng cao khả năng chống chịu của hệ sinh thái trên lưu vực sông Mê Công thông qua cách tiếp cận quản lý nghề cá dựa trên hệ sinh thái và sự tham gia của cộng đồng. Đánh giá về dự án, bà Nguyễn Thị Thu Linh nhấn mạnh đây là dự án trọng điểm của Ủy hội trong 5 năm tới, góp phần tăng cường quản lý thủy sản bền vững tại các quốc gia thành viên.

Quản lý thiên tai dựa trên dữ liệu, hợp tác và chia sẻ trách nhiệm

Cũng tại Phiên họp, các Ủy viên Ủy ban Liên hợp cũng đã nghe Ban Thư ký báo cáo về xây dựng Kế hoạch Quản lý lũ, hạn trên lưu vực sông Sê San, Srêpốk, Sê Kong (3S) của ba quốc gia là Campuchia, Lào và Việt Nam. Kế hoạch được xây dựng dựa trên các định hướng chiến lược, lồng ghép quy hoạch với các chính sách quốc gia, ưu tiên quản lý lũ lụt, hạn hán tại các khu vực trọng điểm, ứng phó với các thách thức về hạn hán tại lưu vực Sê San - Srêpốk và các giải pháp kỹ thuật đối với ưu tiên của từng quốc gia nhằm hướng tới đảm bảo quản lý nước bền vững và hiệu quả thực thi trên toàn lưu vực.

Đáng chú ý, hợp tác với Trung Quốc và Myanmar tiếp tục được thúc đẩy thông qua các nghiên cứu chung về biến đổi điều kiện thủy văn sông Mekong - Lan Thương. Giai đoạn 2 của nghiên cứu tập trung dự báo xu thế dòng chảy, bao gồm lũ, hạn và dòng chảy ngược từ hồ Biển Hồ, qua đó đề xuất các chiến lược thích ứng trung và dài hạn.

Những nội dung được thảo luận tại phiên họp cho thấy một xu hướng rõ nét: quản lý tài nguyên nước sông Mekong đang chuyển từ tiếp cận riêng lẻ sang quản trị dựa trên dữ liệu, hợp tác và chia sẻ trách nhiệm. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực khai thác ngày càng gia tăng, việc tăng cường chia sẻ thông tin, đồng bộ hóa dữ liệu và phối hợp điều hành xuyên biên giới không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà đã trở thành yếu tố then chốt bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững toàn lưu vực.