Kết nối sức mạnh liên kết của HTX và lợi thế công nghệ của doanh nghiệp

Mồ hôi nông dân, nỗ lực của HTX và trách nhiệm doanh nghiệp làm nên kỷ lục xuất khẩu

“Dù vậy, thực tế cũng phản ánh xu hướng chuyển mình rõ nét của HTX từ mô hình hỗ trợ sang chủ thể kinh tế năng động, có khả năng kết nối và tham gia sâu hơn vào thị trường”, bà Cao Xuân Thu Vân phân tích.

Theo đó, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, không một khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ khi doanh nghiệp cần nguồn nguyên liệu ổn định, có tổ chức; nông dân cũng như thành viên HTX cần đầu ra bền vững, thị trường minh bạch; công nghệ cần môi trường ứng dụng; tài chính cần các mô hình kinh doanh khả thi, đảm bảo khả năng hoàn trả.

Vì vậy, sự kết nối giữa HTX và khu vực kinh tế tư nhân là tất yếu khách quan. HTX mang lại sức mạnh liên kết cộng đồng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định vùng nguyên liệu trong khi khu vực kinh tế tư nhân cung cấp công nghệ, năng lực quản trị, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường. Khi hai khu vực này kết nối hiệu quả sẽ hình thành các chuỗi giá trị mới, mô hình hợp tác mới và mở ra cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân.

Thực tiễn thời gian qua đã xuất hiện nhiều mô hình hợp tác hiệu quả, đặc biệt trong nông nghiệp, khi HTX liên kết với doanh nghiệp chế biến để nâng cao giá trị nông sản và mở rộng xuất khẩu. Những thành tựu xuất khẩu nông sản kỷ lục có sự đóng góp từ mồ hôi của người nông dân, nỗ lực quản trị của lãnh đạo HTX và sự quyết tâm, trách nhiệm của doanh nghiệp trong tổ chức chuỗi giá trị từ chế biến đến thị trường.

Nhiều cơ chế tín dụng đặc thù cho các HTX

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động triển khai các cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tập thể tiếp cận nguồn vốn và các dịch vụ tài chính.

Hiện nay, lãi suất cho vay ngắn hạn bằng VNĐ đối với các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có HTX, được quy định tối đa ở mức 4%/năm, thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung.

Cùng với đó, các cơ chế tín dụng đặc thù cho liên kết nông nghiệp tiếp tục được hoàn thiện, đặc biệt là việc nâng mạnh hạn mức cho vay không có tài sản bảo đảm. Theo đó, cá nhân và hộ gia đình có thể vay tối đa 500 triệu đồng không cần tài sản thế chấp. Đối với HTX và liên hiệp HTX, hạn mức này tăng từ 1-3 tỷ đồng lên 5 tỷ đồng. Đáng chú ý, các HTX tham gia liên kết với doanh nghiệp hoặc ứng dụng công nghệ cao có thể được vay không tài sản bảo đảm tới 70-80% giá trị dự án.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, song song với việc mở rộng tín dụng, Ngân hàng Nhà nước cũng thiết lập các cơ chế xử lý rủi ro mang tính đặc thù như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ hoặc khoanh nợ trong trường hợp gặp thiên tai, dịch bệnh bất khả kháng, giúp các HTX giảm áp lực tài chính và duy trì hoạt động sản xuất.

“Ở quy mô lớn hơn, nhiều chương trình tín dụng ưu đãi đã được thiết kế và triển khai. Đáng chú ý là chương trình phục vụ Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL, với lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với thông thường. Đến nay, đã có 8 ngân hàng thương mại tham gia, với tổng doanh số giải ngân đạt khoảng 3.200 tỷ đồng”, ông Cảnh thông tin.

Đối với khu vực vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách tín dụng cũng được điều chỉnh theo hướng ưu tiên hơn. Các HTX tham gia chuỗi giá trị có thể vay vốn từ Ngân hàng Chính sách xã hội với mức lãi suất chỉ bằng khoảng 50% lãi suất cho vay đối với hộ cận nghèo, tương đương khoảng 3,74%/năm.

“Không chỉ dừng lại ở việc cung ứng vốn, các tổ chức tín dụng còn đồng hành cùng HTX trong việc tư vấn xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, kết nối hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Đồng thời, các ngân hàng cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia góp vốn hoặc bảo lãnh tín dụng cho HTX, qua đó giảm áp lực về tài sản bảo đảm và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị ngày càng chặt chẽ, bền vững”, ông Nguyễn Ngọc Cảnh chia sẻ.

Thu hẹp khoảng cách giữa kinh tế tư nhân và HTX

“Việc hình thành và phát triển hệ sinh thái này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả liên kết sản xuất, tiêu thụ mà còn là giải pháp mang tính chiến lược để tái cấu trúc kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị gia tăng, tăng sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam, đồng thời thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và bao trùm trong giai đoạn tới”, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, theo đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, trước hết cần hoàn thiện thể chế liên kết chuỗi giá trị. Cùng với đó là đẩy mạnh triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu. Song song là các chương trình đào tạo “nông dân số”, “HTX số”, góp phần hình thành lực lượng lao động nông nghiệp hiện đại, có khả năng thích ứng với kinh tế số.

Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp, dù giữ vai trò dẫn dắt thị trường và chuỗi giá trị nhưng phần lớn vẫn phát triển tương đối độc lập, chưa gắn bó hữu cơ với hệ thống sản xuất trực tiếp.

Trong khi đó, hội nhập sâu rộng đang đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển xanh và bền vững. Điều này đòi hỏi phải có các thiết chế trung gian đủ năng lực để tổ chức lại sản xuất, kết nối các chủ thể và giảm chi phí giao dịch.

“Chính trong bối cảnh này, khu vực kinh tế tập thể, HTX được xác định là một giải pháp tổ chức mang tính nền tảng”, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các mối liên kết giữa HTX và doanh nghiệp hiện nay vẫn chủ yếu mang tính ngắn hạn, thiếu ổn định và dễ bị phá vỡ khi thị trường biến động. Cơ chế hợp đồng, phân chia lợi ích và rủi ro còn thiếu rõ ràng, trong khi niềm tin giữa các chủ thể chưa được củng cố vững chắc.

Từ đó, theo bà Yến, cần tái cấu trúc căn bản mối quan hệ giữa HTX và doanh nghiệp theo hướng hình thành một hệ sinh thái kinh tế tư nhân trong nông nghiệp. Trong hệ sinh thái này, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường và chuỗi giá trị. HTX đóng vai trò nền tảng tổ chức sản xuất, đại diện cho nông dân. Còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, thiết kế thể chế và điều phối tổng thể.