Chuyển đổi từ tư duy Nhà nước làm sang kiến tạo đang mở ra cơ hội lớn để thu hút nguồn vốn tư nhân vào các dự án phục hồi môi trường các lưu vực sông trọng điểm.
Cơ chế nhà nước kiến tạo thu hút dòng vốn tư nhân
Chi phí để phục hồi các hệ thống sông bị ô nhiễm lâu đời như Bắc Hưng Hải, Nhuệ, Đáy hay Ngũ Huyện Khê là một bài toán khổng lồ, nếu chỉ trông chờ vào ngân sách công thì không thể đáp ứng được dòng chảy thực tiễn.
Đề cập đến giải pháp tài chính, ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, quan điểm của Bộ là phải chuyển mạnh từ tư duy nhà nước làm sang nhà nước kiến tạo, xã hội cùng tham gia. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt thông qua việc hoàn thiện thể chế, quy hoạch, tiêu chuẩn và xây dựng cơ chế chính sách minh bạch nhằm tạo niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư.
Công nhân vớt rác trên sông Tô Lịch.Luật Tài nguyên nước năm 2023 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã cụ thể hóa nhiều chính sách ưu đãi cho khu vực kinh tế tư nhân tham gia phục hồi dòng sông, xử lý nước thải tập trung cũng như các dự án tái sử dụng, tuần hoàn nước.
Theo ông Nguyễn Hồng Hiếu, muốn doanh nghiệp mặn mà tham gia thì phải làm rõ được giá trị kinh tế của dòng sông. Khi một dòng sông được phục hồi, lợi ích mang lại không chỉ là nước sạch hơn mà còn tạo ra giá trị rất lớn cho phát triển đô thị, du lịch, cảnh quan, dịch vụ và nâng cao đời sống.
Đồng thời, hệ thống luật pháp mới cũng tăng cường trách nhiệm khi quy định người hưởng lợi từ nguồn nước phải đóng góp cho bảo vệ, phát triển nguồn nước, còn người gây ô nhiễm phải chi trả chi phí xử lý và phục hồi.
Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt dự án thí điểm phục hồi ba dòng sông gồm sông Nhuệ Đáy, Ngũ Huyện Khê và Bắc Hưng Hải. Kết quả từ dự án này sẽ là bài học kinh nghiệm quý báu để tiếp tục hoàn thiện thể chế, khơi thông mạnh mẽ các nguồn lực xã hội.
Liên kết lưu vực, hiện đại hóa công nghệ giám sát
Từ thực tiễn các lưu vực sông trọng điểm, các chuyên gia cho rằng, việc phục hồi nguồn nước cần được triển khai theo cách tiếp cận liên ngành, liên vùng. Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là thiết lập hệ thống giám sát định kỳ gắn với việc cập nhật danh mục nguồn nước hằng năm.
Đây là nền tảng giúp theo dõi biến động, nhận diện sớm rủi ro và kịp thời điều chỉnh chính sách quản lý. Trên cơ sở đó, việc hiện đại hóa hệ thống quan trắc tài nguyên nước theo hướng tự động, liên tục được xem là bước đi then chốt nhằm nâng cao chất lượng giám sát.
Dữ liệu thu thập sẽ được kết nối, tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia và phát triển theo thời gian thực. Khi được chuẩn hóa và liên thông, hệ thống này cho phép cơ quan quản lý chủ động điều tiết nguồn nước, lựa chọn giải pháp phù hợp cho từng lưu vực và từng thời điểm, thay vì phản ứng bị động như trước.
Khu vực bãi giữa sông Hồng (Hà Nội)Đánh giá về tầm quan trọng của công nghệ, ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước khẳng định hệ thống quan trắc và chuyển đổi số chính là hạ tầng quản trị. Bộ đang khẩn trương xây dựng, vận hành hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định, tích hợp mọi số liệu khí tượng thủy văn, môi trường và vận hành hồ chứa. Công cụ này là thước đo theo dõi sát sao quá trình phục hồi sau khi triển khai các giải pháp công trình, giúp nhận biết giải pháp nào đang thực sự phát huy hiệu quả.
Còn GS.TS Trần Đình Hòa, Giám đốc Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cho rằng, dòng sông mang tính chất hệ thống, liên quan đến nhiều địa phương và tổ chức. Khi hiện đại hóa công tác quan trắc và áp dụng chuyển đổi số, tính minh bạch sẽ được nâng lên rất cao, từ đó đưa ra các giải pháp đồng bộ, chính xác và bảo đảm sự phát triển bền vững cho toàn lưu vực.
Hồi sinh của những dòng sông cạn kiệt, ô nhiễm không còn là trách nhiệm đơn độc của riêng một bộ ngành hay địa phương nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Một khi giá trị kinh tế và sinh thái của dòng sông được nhìn nhận thấu đáo, nguồn lực từ khối tư nhân sẽ tuôn chảy mạnh mẽ như chính dòng nước mát lành được khơi thông.
Khi chính phủ kiến tạo hành lang, công nghệ mang lại sự minh bạch, doanh nghiệp đồng hành bằng nguồn lực và người dân chung tay bảo vệ, những dòng sông từng một thời kiệt quệ sẽ kiêu hãnh chuyển mình, trở thành những hành lang xanh thịnh vượng, bảo bọc cho sinh kế và tương lai phát triển bền vững của đất nước.