Khai thác lợi thế tự nhiên
Là tỉnh miền núi có địa hình cao, chia cắt mạnh, Lai Châu sở hữu hệ sinh thái đa dạng với đất, rừng và nguồn nước dồi dào. Những yếu tố này là nền tảng quan trọng để phát triển nông - lâm nghiệp theo hướng đặc sản và bền vững.
Lai Châu thừa hưởng nhiều điều kiện tự nhiên từ núi rừng, khí hậu quanh năm mát mẻ. Ảnh: Đức Bình.
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy, chính quyền, cùng sự đồng thuận của người dân, khu vực nông nghiệp, nông thôn của tỉnh đạt nhiều kết quả tích cực. Tốc độ tăng trưởng ngành Nông nghiệp và Môi trường duy trì ổn định, bình quân khoảng 5% mỗi năm. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn đến năm 2025 đạt 28,9 triệu đồng/người, tăng gần 11,7 triệu đồng so với năm 2020. Tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,9%/năm, còn 17,24%.
Chương trình xây dựng nông thôn mới được triển khai đồng bộ, khiến diện mạo nông thôn đổi thay rõ nét. Hạ tầng giao thông, thủy lợi, nước sinh hoạt từng bước được đầu tư, cải thiện điều kiện sản xuất và đời sống dân cư. Chỉ tính từ năm 2021 đến nay, tỉnh đã dành gần 536 tỷ đồng cho phát triển hạ tầng vùng nông thôn, đặc biệt tại khu vực đồng bào dân tộc thiểu số.
Các sản phẩm OCOP của Lai Châu được tham gia trưng bày tại nhiều hội chợ, triển lãm lớn toàn quốc. Ảnh: Đức Bình.
Song song đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã tạo bước đột phá trong nâng cao giá trị nông sản. Toàn tỉnh hiện có 295 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên. Các đặc sản như chè, gạo Séng cù, dược liệu từng bước tiếp cận hệ thống phân phối rộng hơn thông qua các mô hình liên kết sản xuất.
Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lai Châu cho biết: Thực tế cho thấy, các mô hình hợp tác giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Nhiều hộ đồng bào dân tộc được hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao giá trị nông sản. Các hoạt động xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh, điển hình như "Ngày hội sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phía Bắc năm 2025" với 74 gian hàng, trong đó Lai Châu chiếm 50 gian.
Tái cơ cấu nông nghiệp
Trên cơ sở đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu đã ban hành Chương trình hành động số 16, cụ thể hóa Kết luận 219 của Bộ Chính trị về tiếp tục triển khai Nghị quyết 19 của Trung ương về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn 2045 thể hiện quyết tâm phát triển toàn diện “tam nông”.
Nhờ có nông nghiệp, người nông dân tại Lai Châu từng bước thoát nghèo, đáp ứng các tiêu chuẩn để hướng tới nông thôn mới trong từng bản làng. Ảnh: Đức Bình.
Mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt 47,5 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm xuống dưới 10%; ít nhất 10 xã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM); 80% dân số nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn; tỷ lệ che phủ rừng đạt 55%.
Để đạt được mục tiêu này, tỉnh Lai Châu định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, sạch, hữu cơ và tuần hoàn. Tái cơ cấu ngành gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển sản xuất hàng hóa tập trung được xác định là trụ cột.
Các sản phẩm chủ lực như chè, mắc ca, quế, cây ăn quả, dược liệu, đặc biệt là sâm Lai Châu, sẽ được phát triển theo tiêu chuẩn quốc tế, gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc. Song song đó, tỉnh đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, hình thành các chuỗi liên kết khép kín.
Nhiều tổ hợp tác đã chi hàng trăm triệu để sắm những thiết bị tưới tiêu tự động, nâng cao hiệu quả năng suất trong nông nghiệp. Ảnh: Đức Bình.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp và môi trường, ba trụ cột được tập trung gồm: Khai thác hiệu quả tài nguyên đất, rừng, nước gắn với bảo vệ môi trường; tổ chức sản xuất theo quy trình an toàn; phát triển chăn nuôi tập trung theo chuỗi an toàn sinh học. Đây được xem là nền tảng để xây dựng thương hiệu nông sản sạch, giá trị cao.
Phong trào xây dựng NTM được nâng tầm theo hướng hiện đại, gắn với quá trình đô thị hóa. Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa của tỉnh đạt trên 20%, cùng với đó là hệ thống hạ tầng số được đầu tư mạnh, phổ cập Internet cáp quang và phủ sóng 5G.
Việc triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 đang được đẩy nhanh. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, toàn tỉnh hiện có 36 xã thực hiện bộ tiêu chí mới, với 26/47 chỉ tiêu có thể triển khai ngay. Các lĩnh vực như quy hoạch, hạ tầng, môi trường, hệ thống chính trị đã có nền tảng ban đầu để nâng cao chất lượng.
Nhiều lớp tập huấn được tổ chức cho người dân, hướng dẫn cách phân loại rác thải và làm gạch sinh thái từ chất thải nhựa, túi nilon. Ảnh: Đinh Đông.
Phát triển xanh được cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu rõ ràng: 100% khu, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung; 95% chất thải rắn đô thị được thu gom; 98% cơ sở sản xuất đạt chuẩn môi trường. Với hơn 500.000 ha rừng, Lai Châu cũng đang nghiên cứu tham gia thị trường tín chỉ carbon, mở ra hướng đi mới trong khai thác giá trị tài nguyên rừng.
Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực nông thôn được chú trọng, với mục tiêu đào tạo khoảng 4.700 lao động mỗi năm. Người dân được hỗ trợ tiếp cận vốn, khoa học kỹ thuật để nâng cao năng lực sản xuất, từng bước trở thành chủ thể thực sự trong phát triển kinh tế nông thôn.
Tầm nhìn đến năm 2050, Lai Châu hướng tới trở thành không gian phát triển xanh, sinh thái, với hạ tầng đồng bộ, kinh tế nông nghiệp gắn chặt với công nghiệp chế biến, du lịch và logistics. Các dự án giao thông, khu kinh tế cửa khẩu, vùng nguyên liệu đặc hữu và hạ tầng du lịch sẽ được ưu tiên đầu tư, tạo động lực tăng trưởng dài hạn.