Với hơn 476.000 ha rừng, Lai Châu đang rà soát, đánh giá các điều kiện phát triển dự án các-bon rừng, kết hợp phân tích dữ liệu không gian với khảo sát thực địa.
Gợi mở về thị trường các-bon
Thông qua Dự án Carbon4Good (C4G), tổ chức CARE tại Việt Nam cùng các đối tác hỗ trợ cán bộ kiểm lâm địa phương tại tỉnh Lai Châu tiếp cận kiến thức về thị trường các-bon rừng, thực hành phân tích dữ liệu không gian và thu thập thông tin tại những khu vực dự kiến. Nội dung tập huấn hướng tới kết nối yêu cầu của thị trường với thực tiễn quản lý, sử dụng rừng và đất đai tại địa phương.
Từ những kiến thức được giới thiệu, cán bộ kiểm lâm địa bàn đặt ra nhiều vấn đề gắn với thực tiễn quản lý rừng: Một khu vực cần có diện tích tối thiểu bao nhiêu để xây dựng dự án; với rừng giao cho cộng đồng, hộ gia đình hoặc UBND xã quản lý, chủ thể nào có thể tham gia và hưởng lợi; nguồn thu từ tín chỉ các-bon được phân chia theo nguyên tắc nào; những khu vực đang được ngân sách nhà nước hỗ trợ bảo vệ, phát triển rừng có thể đồng thời tham gia dự án các-bon hay không.

Tổ chức CARE tổ chức các chương trình tập huận phối hợp với UBND xã Mường Tè tháng 5/2026. Ảnh: Lê Hiếu.
Những câu hỏi này cho thấy việc tiếp cận thị trường các-bon không đơn thuần là xác định diện tích rừng, mà còn liên quan đến quyền quản lý, trách nhiệm bảo vệ và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa các bên. Vì vậy, cùng với kiến thức về thị trường, học viên được hướng dẫn sử dụng bản đồ và các lớp dữ liệu không gian để nhận diện khu vực cần khảo sát, xác định nội dung cần kiểm tra và những thông tin còn thiếu.
Lai Châu đang triển khai đề án giao đất, giao rừng nhằm bảo đảm rừng có chủ thực sự. Việc phân định trách nhiệm quản lý không chỉ phục vụ công tác bảo vệ rừng, mà còn góp phần làm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên khi xem xét khả năng tham gia dự án các-bon.
Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, cho biết: “Khi trách nhiệm được phân định rõ, diện tích rừng sẽ được theo dõi, quản lý chặt chẽ hơn, hạn chế nguy cơ xâm lấn, khai thác trái phép và sử dụng đất không đúng mục đích".
Ông Đồng phân tích thêm, việc thống nhất phương thức giao, nhận cũng tạo nền tảng để các địa phương chủ động hơn trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; gắn bảo vệ tài nguyên rừng với bảo vệ môi trường, ổn định sinh kế và phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, góp phần phát huy giá trị của những cánh rừng tự nhiên trong bảo vệ đất, nguồn nước, phòng chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh trên địa bàn tỉnh Lai Châu.

Lai Châu có tổng hơn 476.000 ha diện tích rừng tự nhiên. Ảnh: Kiên Trung.
Cùng với việc xác định chủ thể quản lý, cơ chế chia sẻ lợi ích cũng là nội dung được quan tâm khi xem xét các cơ hội các-bon rừng. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu, năm 2025, tổng nguồn kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh đạt hơn 601 tỷ đồng, với diện tích rừng được chi trả hơn 459.223 ha. Đơn giá chi trả bình quân đạt 1,29 triệu đồng/ha, với hơn 83.208 hộ tham gia bảo vệ rừng, thu nhập bình quân khoảng 6,6 triệu đồng/hộ.
Thực tiễn tổ chức chi trả, hướng dẫn và giám sát việc thực hiện chính sách đối với người dân nhận khoán, hợp đồng bảo vệ rừng là cơ sở để địa phương trao đổi về sự tham gia và lợi ích của người bảo vệ rừng khi tiếp cận thị trường các-bon. Tuy nhiên, cơ chế phân chia nguồn thu từ tín chỉ các-bon cần được xem xét theo điều kiện cụ thể của từng dự án, bảo đảm phù hợp với quyền lợi, trách nhiệm của các bên tham gia.
Đối chiếu thực địa
Từ kết quả sàng lọc dữ liệu không gian và những vấn đề được đặt ra trong quá trình tập huấn, học viên tiếp tục thực hành tại các khu vực dự kiến, trực tiếp đối chiếu thông tin trên bản đồ với điều kiện thực tế. Đây là bước kiểm tra cần thiết để xác định mức độ phù hợp của từng khu vực, đồng thời nhận diện những thông tin còn thiếu cần được bổ sung trước khi đánh giá tiềm năng phát triển dự án các-bon rừng.

Buổi khảo sát thực địa của đơn vị CARE tổ chức với cán bộ kiểm lâm địa bàn. Ảnh: Lê Hiếu.
Qua thực địa, học viên có thể thấy diện tích rừng lớn chưa đủ cơ sở để kết luận một khu vực có khả năng tham gia dự án. Bên cạnh hiện trạng rừng, việc đánh giá còn cần làm rõ lịch sử sử dụng đất, quyền quản lý và sử dụng đất, điều kiện thổ nhưỡng, lập địa cùng những yếu tố liên quan đến loại hình dự án dự kiến.
Ông Lê Xuân Hiếu, Quản lý Chương trình Thích ứng Biến đổi Khí hậu và Cứu trợ Nhân đạo, Tổ chức CARE tại Việt Nam, cho biết: Những thông tin thu thập tại thực địa giúp làm rõ kết quả sàng lọc ban đầu, từ khu vực cần bổ sung hồ sơ, nội dung cần trao đổi thêm với người quản lý và sử dụng đất đến những điều kiện cần được đánh giá sâu hơn. Việc kết hợp phân tích không gian với thông tin thực địa vì vậy là bước cần thiết để tránh đồng nhất diện tích có rừng với diện tích có thể phát triển dự án.
Sau tập huấn, cán bộ kiểm lâm sẽ tiếp tục xác minh các điểm còn lại trên địa bàn tỉnh. Kết quả thu thập được sử dụng để bổ sung, đối chiếu dữ liệu không gian, làm cơ sở đánh giá tiềm năng phát triển dự án các-bon rừng trên phạm vi toàn tỉnh. Đây là bước chuẩn bị để Lai Châu có thêm cơ sở đánh giá cơ hội phát triển dự án các-bon rừng, đồng thời làm rõ những điều kiện cần đáp ứng trước khi tiến sâu hơn vào thị trường này.