Doanh nghiệp sản xuất đóng vai trò quan trọng trong xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, bên cạnh sự đồng hành của nhà phân phối, chính quyền và người dân.
Vấn đề rác thải trong nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng sản xuất lớn như Tây Nguyên, đang tích tụ âm thầm và để lại hệ lụy lâu dài đối với đất và môi trường. Đằng sau những “mùa vàng” bội thu là hàng chục nghìn tấn bao bì thuốc bảo vệ thực vật và chất thải rắn phát sinh mỗi năm, trong khi tỷ lệ thu gom còn rất thấp, chỉ khoảng 30% và thậm chí dưới 10% ở vùng sâu, vùng xa. Phần lớn lượng rác này quay trở lại môi trường, thẩm thấu dần vào đất và nguồn nước, gây suy thoái hệ sinh thái.
Trách nhiệm xử lý chính thuộc về doanh nghiệp sản xuất và phân phối
Trong khuôn khổ Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, phân bón tại các địa phương” ngày 14/4, TS Phạm Tuấn Anh, Nguyên Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đắk Nông, chỉ ra sự đứt gãy hệ thống nằm ở việc thiếu khâu xử lý sau thu gom, cùng các khoảng trống tài chính của vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại.
"Chúng ta không chỉ đo lường sản lượng thu hoạch mà còn phải tính đến lượng chất thải phát sinh và sức khỏe đất như một chỉ số phát triển bền vững. Tôi đề xuất phía nhà sản xuất đóng góp nguồn lực cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Cụ thể, minh bạch và phân bổ trực tiếp nguồn quỹ EPR tới các tổ thu gom cấp cơ sở thay vì bị kẹt lại trong thủ tục; gắn trách nhiệm thu hồi bao bì với điều kiện kinh doanh của các đại lý. Đồng thời thí điểm cơ chế ký quỹ môi trường, trong đó doanh nghiệp sẽ được hoàn trả chi phí dựa trên tỷ lệ thu hồi thực tế", ông cho biết
TS Phạm Tuấn Anh, Nguyên Giám đốc Sở NN-PTNT Đắk Nông đề xuất nhà sản xuất đóng góp nguồn lực cho toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Ảnh: Phạm Hoài.
Đồng tình với quan điểm trên, ông Trần Đức Thanh, Giám đốc Công ty CP Công nghệ cao phát triển công nông nghiệp Đắk Lắk, nhấn mạnh: Không thể quy trách nhiệm cho người nông dân. Trách nhiệm chính phải thuộc về doanh nghiệp sản xuất bao bì và hệ thống phân phối, trong đó các đại lý cần tham gia thu hồi bao bì sau sử dụng, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương.
Thực tế hiện nay, do thiếu cơ chế và nguồn lực, nhiều nông dân vẫn phải đốt bao bì, gây ô nhiễm môi trường. Vì vậy, ông Thanh đề xuất 2 giải pháp: Thứ nhất, doanh nghiệp sản xuất xử lý, đại lý trung gian thu hồi và chính quyền địa phương hỗ trợ điều phối. Thứ hai, doanh nghiệp có thể trích một phần kinh phí từ sản phẩm bán ra để hỗ trợ người dân hoặc ủy quyền cho đại lý mua lại rác thải.
“Thậm chí, nếu được cấp quyền tái chế và có nguồn kinh phí dồi dào, doanh nghiệp sẵn sàng đứng ra thu mua, tái chế toàn bộ lượng rác thải. Với các đại lý thiếu nhiệt huyết trong thu hồi thì cần xử phạt nghiêm khắc nhằm tạo ra cơ chế vững chắc, mang lại lợi ích kép cho cả nông dân lẫn môi trường”, ông phát biểu.
Người nông dân đã có ý thức hơn trong việc thu gom vỏ thuốc BVTV. Ảnh: Báo Lâm Đồng.
Cần rõ về cơ chế phân bổ kinh phí và phối hợp
Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam (VIPA), bày tỏ sự quan tâm trong việc phân bổ kinh phí để thu gom và xử lí bao bì. Chủ tịch VIPA Nguyễn Văn Sơn cho rằng, cần làm rõ về các chi phí trong cơ chế EPR, đặc biệt là nguồn lực cho thu gom và vận chuyển, cũng như xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm cấp phép và tổ chức vận chuyển, vai trò của chính quyền địa phương và hệ thống đại lý.
“Quy trình tiêu hủy cần được chuẩn hóa, từ khâu tập kết về kho bãi đến xử lý cuối cùng. Tôi đề xuất tăng cường tập huấn, đào tạo với giáo trình rõ ràng, từ đầu tư nguồn lực đến tổ chức tuyên truyền tại cơ sở nhằm nâng cao nhận thức cho người dân. Bên cạnh đó, thiết lập hệ thống tiêu chuẩn và giám sát chặt chẽ toàn bộ quá trình, cùng các chính sách khuyến khích để tạo động lực thực hiện đồng bộ”, ông phát biểu.
Chủ tịch VIPA nhấn mạnh cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý và địa phương, đồng thời bày tỏ các doanh nghiệp luôn cam kết đồng hành trong hoạt động xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững.
Từ thực tiễn tại Đắk Lắk, ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật, cho rằng công tác tuyên truyền cần đi vào thực chất, với nội dung cụ thể, dễ hiểu và gắn với thực hành Các lớp tập huấn phải hướng dẫn trực tiếp cách thu gom, phân loại và xử lý an toàn. Ngoài ra, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), tăng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp sạch nhằm giảm phụ thuộc vào hóa chất.
“Công tác kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên hơn. Các vi phạm về môi trường phải xử lý nghiêm để tạo tính răn đe. Về hạ tầng, tôi cho rằng nên ưu tiên đầu tư các bể chứa và khu lưu trữ tạm thời, sửa chữa các công trình xuống cấp. Hệ thống giao thông nội đồng cũng cần được cải thiện để thuận lợi cho vận chuyển. Tỉnh cũng cần bố trí kinh phí ổn định hằng năm, trong khi chính quyền cấp xã chủ động tổ chức thu gom và xử lý theo quy định”, ông chia sẻ.