Nhiều định hướng mới về chính sách đất đai

Theo Phó Thủ tướng, sau 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, nhiều chủ trương lớn đã được thể chế hóa trong Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật có liên quan, góp phần chuyển đổi tư duy quản lý đất đai theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho phát triển.

Tuy nhiên, lĩnh vực đất đai vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, tài chính đất đai và giá đất. Những tồn tại này ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ thất thoát, lãng phí và phát sinh khiếu kiện.

Trên cơ sở đó, Ban Chấp hành Trung ương thống nhất ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 18-NQ/TW, tiếp tục kế thừa những quan điểm còn phù hợp, đồng thời bổ sung các định hướng mới nhằm hoàn thiện pháp luật đất đai theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển và quản lý.

Hoàn thiện chính sách về sử dụng đất và thu hồi đất

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công, gia tăng bất bình đẳng hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Về thời hạn sử dụng đất, Trung ương yêu cầu nghiên cứu kỹ lưỡng cơ chế giao đất, cho thuê đất có thời hạn đối với một số loại hình sử dụng đất theo lộ trình phù hợp. Đối với đất xây dựng nhà ở thương mại để bán, tiếp tục thực hiện giao đất lâu dài, trong đó ưu tiên chủ yếu là nhà chung cư.

Nghị quyết cũng định hướng hạn chế việc phân lô bán nền, xây dựng biệt thự và nhà ở riêng lẻ tại khu vực đô thị, nhất là các đô thị lớn; quy định thời hạn sử dụng nhà chung cư theo niên hạn xây dựng công trình. Khi công trình hết thời hạn sử dụng, chủ sở hữu thực hiện nghĩa vụ tài chính để xây dựng mới theo quy định.

Bên cạnh đó, Nghị quyết yêu cầu có chính sách ưu đãi trong giao đất, cho thuê đất nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển thị trường nhà ở cho thuê.

Đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất, Nghị quyết yêu cầu quy định rõ phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; bảo đảm không quá rộng để tránh lạm dụng nhưng cũng không quá hẹp gây khó khăn cho các dự án thiết yếu.

Nhà nước thực hiện thu hồi phần diện tích còn lại của dự án khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được phần lớn diện tích và nhận được sự đồng thuận của đa số người sử dụng đất trong phạm vi thực hiện dự án.

Nghị quyết tiếp tục thực hiện chủ trương tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập để triển khai trước; yêu cầu các khu tái định cư phải bảo đảm hạ tầng, dịch vụ và sinh kế cho người dân.

Đồng thời, cụ thể hóa nguyên tắc người có đất ở bị thu hồi phải có chỗ ở và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ; tăng cường các giải pháp phòng ngừa trục lợi chính sách, đầu cơ bồi thường và xây dựng trái phép sau khi có thông báo thu hồi đất.

Đổi mới cơ chế giá đất và chính sách tài chính

Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết xác định giá đất do Nhà nước quyết định trên cơ sở mục tiêu phát triển từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, giảm chi phí đầu vào cho sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Việc xác định giá đất phải dựa trên dữ liệu đầy đủ, phương pháp khoa học, công khai; tăng cường kết nối dữ liệu đất đai với dữ liệu thuế, công chứng, ngân hàng và thị trường bất động sản; không để xảy ra tình trạng thao túng giá, giá ảo hoặc hình thành cơ chế nhiều mức giá.

Nhà nước ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường phù hợp với điều kiện thực tế, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Nghị quyết cũng quy định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của các cơ quan xác định, thẩm định và quyết định giá đất theo nguyên tắc Trung ương ban hành tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát; địa phương quyết định giá đất.

Về chính sách tài chính đất đai, Nghị quyết yêu cầu bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; có cơ chế điều tiết hợp lý nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất giữa Trung ương và địa phương; quản lý, điều tiết giá trị tăng thêm từ đất do quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuyển mục đích sử dụng đất và mở rộng không gian đô thị để tạo nguồn lực cho phát triển hạ tầng, chỉnh trang đô thị, phát triển nhà ở chính sách và an sinh xã hội.

Nghiên cứu áp dụng công cụ thuế đối với đất bỏ hoang

Về công cụ tài chính và chính sách thuế, Nghị quyết yêu cầu nghiên cứu lộ trình phù hợp để triển khai các công cụ tài chính và thuế để sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả.

Bên cạnh đó, tập trung khắc phục tình trạng bỏ hoang đất, chậm đưa đất vào sử dụng, đầu cơ, găm giữ đất làm méo mó thị trường, đẩy giá đất và giá nhà vượt xa nhu cầu ở thực cũng như khả năng chi trả của người dân. Việc xử lý được thực hiện kết hợp giữa công cụ hành chính và công cụ kinh tế, trong đó có công cụ thuế.

Nghị quyết định hướng nghiên cứu áp dụng chính sách điều tiết địa tô chênh lệch đối với phần thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang và nhà không đưa vào sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ và góp phần lành mạnh hóa thị trường bất động sản.

Đồng thời, có chính sách thu hợp lý đối với đất sản xuất, kinh doanh và đất thực hiện dự án nhà ở cho thuê; thực hiện cơ chế điều tiết ngân sách bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các địa phương có diện tích đất trồng lúa, đất rừng lớn với các địa phương khác.

Nghị quyết cũng yêu cầu rà soát, hoàn thiện chính sách thuế sử dụng đất nông nghiệp và đất phi nông nghiệp theo thông lệ quốc tế, phù hợp điều kiện phát triển của Việt Nam và có lộ trình thực hiện thích hợp; đồng thời tiếp tục có chính sách ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất và tiền thuê đất đối với các lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư, hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người có thu nhập thấp, người có nhà ở duy nhất và gia đình người có công với cách mạng.