Những điểm mới trong quản lý chuyển nước và vận hành liên hồ chứa

Bổ sung yêu cầu đánh giá tác động đối với dự án chuyển nước

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường đã điều chỉnh một số nội dung của Luật Tài nguyên nước, trong đó có quy định về chuyển nước lưu vực sông.

Theo đó, dự án có hoạt động chuyển nước ảnh hưởng lớn đến hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, môi trường và đời sống của nhân dân phải được thông báo đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có liên quan trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư dự án hoặc quyết định đầu tư dự án. Việc thông báo từ giai đoạn trước khi dự án được quyết định đầu tư giúp các cơ quan quản lý có cơ sở xem xét tác động của hoạt động chuyển nước đối với nguồn nước, môi trường và các nhu cầu phát triển tại khu vực liên quan.

Bên cạnh đó, các dự án này phải đảm bảo phù hợp với quy hoạch về tài nguyên nước, quy hoạch tỉnh và quy hoạch khác có liên quan; phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và các ngành liên quan đến khai thác, sử dụng tài nguyên nước trên các lưu vực sông.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là đánh giá khả năng đáp ứng của nguồn nước bị chuyển cũng như nhu cầu sử dụng nước tại cả lưu vực bị chuyển và lưu vực nhận nước. Qua đó, hoạt động chuyển nước được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa các lưu vực, thay vì chỉ xem xét phạm vi một dự án hoặc công trình.

Chủ dự án phải có biện pháp giảm thiểu tác động của việc chuyển nước đến việc khai thác, sử dụng nước, duy trì dòng chảy, phòng, chống lũ, xói lở lòng, bờ, bãi sông, xâm nhập mặn và tác động đến kinh tế - xã hội, môi trường, đặc biệt trong mùa khô của đoạn sông, suối bị chuyển nước, nhận nước phía hạ lưu công trình chuyển nước. Trường hợp gây thiệt hại thì phải bồi thường và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Những yêu cầu này cho thấy quản lý hoạt động chuyển nước được tiếp cận theo hướng kiểm soát tác động từ sớm, gắn quyết định đầu tư với khả năng đáp ứng của nguồn nước, nhu cầu sử dụng nước và yêu cầu bảo vệ hạ du.

Phân cấp xử lý điều chỉnh cục bộ quy trình vận hành liên hồ chứa

Cùng với chuyển nước lưu vực sông, Luật Tài nguyên nước được điều chỉnh một số nội dung về xây dựng và điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh và tổ chức có liên quan xây dựng, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đối với quy trình vận hành liên hồ chứa theo thời gian thực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức xây dựng hoặc điều chỉnh và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Cơ chế xử lý đề xuất điều chỉnh từ các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh hoặc tổ chức quản lý, vận hành đập, hồ chứa cũng được xác định cụ thể. Theo đó, cơ quan, tổ chức đề xuất phải xây dựng phương án điều chỉnh gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường để xem xét, tổng hợp, lấy ý kiến Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh và tổ chức có liên quan trước khi trình Thủ tướng Chính phủ.

Luật sửa đổi cũng bổ sung cơ chế xử lý đối với trường hợp điều chỉnh cục bộ quy trình vận hành liên hồ chứa nhưng không làm thay đổi cơ bản các nguyên tắc vận hành.

Với trường hợp này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định phê duyệt điều chỉnh sau khi lấy ý kiến Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh và tổ chức có liên quan; đồng thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả thực hiện. Cơ chế này tạo sự phân định giữa điều chỉnh làm thay đổi cơ bản quy trình và những thay đổi ở phạm vi cục bộ, không tác động đến các nguyên tắc vận hành đã được xác lập.

Tuy nhiên, quyền quyết định được đặt cùng với yêu cầu tham vấn và báo cáo. Trước khi phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải lấy ý kiến các cơ quan, địa phương và tổ chức có liên quan; sau đó báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện. Cách tiếp cận này kết hợp giữa phân cấp thẩm quyền và cơ chế kiểm soát, phối hợp trong quản lý vận hành liên hồ.