Ổn định sản xuất, tái cấu trúc thị trường trước biến động Trung Đông

Trong kịch bản được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, trọng tâm điều hành không chỉ dừng ở giữ nhịp tăng trưởng năm 2026, mà còn hướng tới nâng cao khả năng chống chịu của toàn ngành trước các biến động toàn cầu.

Giữ ổn định sản xuất và dòng chảy xuất khẩu

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang Trung Đông đạt trên 1,74 tỷ USD, trong đó các mặt hàng chủ lực như, hạt điều 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD, cà phê 300 triệu USD…, chiếm 2 - 2,2% tổng kim ngạch toàn ngành.

"Tác động trực tiếp đến tăng trưởng ngành thông qua thị trường Trung Đông là hạn chế về mặt quy mô", Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận xét và cho biết thêm, rằng ảnh hưởng còn gián tiếp thông qua tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế, ảnh hưởng đến tuyến đường xuất khẩu sang các thị trường châu Âu, Bắc và Trung Phi.

Hiện Bộ Tài chính xây dựng kịch bản đánh giá ảnh hưởng của xung đột cho toàn nền kinh tế, theo 3 phương án: xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, 3 tháng và 1 năm. Trong lúc chờ lượng hóa cụ thể tác động của xung đột tới tăng trưởng GDP, rủi ro về dầu khí và logistics toàn cầu đã hiện hữu. Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, trước mắt cần tập trung ổn định chi phí sản xuất, bảo vệ lợi nhuận người sản xuất, duy trì ổn định chuỗi xuất khẩu và tăng khả năng tự chủ dài hạn.

Một trong những giải pháp được đưa ra là ổn định nguồn cung vật tư đầu vào, từ phân bón đến nhiên liệu. Khi giá vận tải biển đã tăng tới 25-35% và thời gian giao hàng kéo dài thêm nhiều ngày, bất kỳ biến động nào về chi phí đầu vào cũng có thể làm giảm biên lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.

Các công cụ tài chính sẽ được xem xét kích hoạt nhằm “giữ nhịp” dòng tiền. Chính sách giãn nợ, mở rộng tín dụng và hỗ trợ bảo hiểm xuất khẩu được xem là “van giảm áp” trong giai đoạn đơn hàng chậm, thanh toán kéo dài.

Về thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trương đẩy mạnh chuyển hướng xuất khẩu sang các khu vực ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột. Trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm tại Trung Đông vẫn tồn tại nhưng rủi ro vận tải gia tăng, việc mở rộng sang Đông Á, châu Âu hay châu Phi giúp phân tán rủi ro và duy trì đơn hàng.

Cùng với đó, là việc thiết lập cơ chế cảnh báo sớm về rủi ro logistics và thanh toán. Khi nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, rau quả phải đối mặt với tình trạng hàng nằm chờ tại cảng hoặc kéo dài hành trình, thông tin kịp thời trở thành yếu tố quyết định để điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Tái cấu trúc để tăng khả năng chống chịu

Nếu các giải pháp ngắn hạn nhằm “giữ ổn định”, thì về dài hạn, định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là tái cấu trúc ngành theo hướng tự chủ và giá trị cao hơn.

Trụ cột quan trọng được Bộ xác định, là chuyển đổi mô hình sản xuất, từ mở rộng sản lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Điều này bao gồm phát triển vùng nguyên liệu lớn, tăng tỷ lệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu nông sản. Đây là những yếu tố giúp giảm phụ thuộc vào biến động giá cả và logistics.

Ngoài ra, là thúc đẩy đa dạng hóa thị trường. Thay vì phụ thuộc vào một số tuyến vận tải hoặc khu vực địa lý, ngành nông nghiệp được định hướng mở rộng sang các thị trường tiềm năng, trong đó có thị trường Halal, vốn có liên hệ chặt chẽ với khu vực Trung Đông nhưng yêu cầu tiêu chuẩn cao hơn.

Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cũng được đặt ở vị trí trung tâm. Từ hệ thống truy xuất nguồn gốc, giám sát vùng trồng đến dự báo thị trường, các công cụ dữ liệu được kỳ vọng giúp giảm chi phí trung gian và nâng cao khả năng phản ứng với biến động.

Ở góc độ thể chế, việc cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện chính sách tín dụng, thuế và bảo hiểm nông nghiệp sẽ tạo nền tảng cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn. Đặc biệt, phát triển hệ thống logistics nội địa, từ kho lạnh đến hạ tầng vận chuyển, được xem là “điểm tựa” để giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải quốc tế dễ tổn thương.

Khi xung đột Trung Đông lắng xuống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí phân loại thị trường, xác định chỉ tiêu xuất khẩu theo tiểu ngành, lĩnh vực và thị trường, đặc biệt thị trường còn nhiều tiềm năng bao gồm Trung Đông. Đồng thời, xây dựng báo cáo thị trường xuất khẩu nông sản, giải pháp ứng phó đối với những thay đổi liên quan đến thuế, xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật… tại các thị trường Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc.

Toàn ngành cùng chung tay đẩy mạnh thương hiệu “Nông sản Việt” đối với các nông sản chủ lực của Việt Nam trên thị trường thế giới. Một nghị định riêng về thương hiệu nông sản sẽ được xây dựng, bên cạnh đẩy mạnh tiêu thụ nội địa đối với những sản phẩm có tính thời vụ cao (như rau, hoa, quả), vốn dễ bị tác động của điều kiện tự nhiên, thời tiết.