Pháp đồng hành với Việt Nam trong quản lý môi trường ngành khai khoáng

Hợp tác chiến lược trong lĩnh vực khoáng sản

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy khai thác và phát triển các loại khoáng sản chiến lược phục vụ chuyển đổi năng lượng và tăng trưởng công nghiệp, câu chuyện phát triển bền vững ngày càng trở thành yêu cầu cấp thiết đối với ngành khai khoáng. Pháp hiện là một trong những đối tác tích cực đồng hành cùng Việt Nam trong lĩnh vực này, thông qua hợp tác kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm quản lý môi trường và chuyển giao công nghệ.

Ông Olivier Brochet, Đại sứ Pháp tại Việt Nam cho biết, việc tăng cường hợp tác Pháp - Việt Nam trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược, đổi mới sáng tạo và công nghệ mới là một phần trong các cam kết thuộc khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, được thiết lập ngày 7/10/2024.

Theo Đại sứ Pháp, hợp tác này được cụ thể hóa thông qua chương trình hỗ trợ kỹ thuật do Cục Nghiên cứu Địa chất và Khoáng sản Pháp (BRGM) triển khai hỗ trợ Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (DGMV) nâng cao năng lực trong nhiều lĩnh vực như xây dựng quy định hoạt động khai thác mỏ, quản lý công nghiệp khai khoáng, giảm thiểu tác động môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Thông qua các hội thảo chuyên đề, BRGM đã chia sẻ với phía Việt Nam nhiều kinh nghiệm và công nghệ đang được áp dụng tại Pháp, trong đó có các giải pháp về quản lý và xử lý dữ liệu địa chất, quản lý tài nguyên khoáng sản và bảo vệ môi trường.

“Pháp từng là một quốc gia lớn về khai khoáng, sở hữu chuyên môn cao và lâu đời trong lĩnh vực quản lý và khai thác tài nguyên địa chất và khoáng sản, cả trong lĩnh vực tư nhân và nhà nước. Và Pháp sẵn sàng chia sẻ những kinh nghiệm chuyên môn này cho Việt Nam”, ông Olivier Brochet nói.

Đại sứ Pháp cũng cho biết quan hệ hợp tác trong lĩnh vực này còn nhiều tiềm năng mở rộng trong thời gian tới, đặc biệt với sự tham gia của khu vực tư nhân.

Bài học từ kinh nghiệm quản lý môi trường sau khai thác

Chia sẻ với báo chí bên lề hội thảo "Môi trường trong vòng đời khai thác mỏ" (The Environment in the Mine’s Cycle of Life) ngày 22/4 tại Triển lãm Quốc tế Mining & Construction Vietnam 2026, TS Gael Bellenfant, chuyên gia của Cục Nghiên cứu Địa chất và Khoáng sản Pháp (BRGM), cho biết hợp tác hiện tại giữa hai nước tập trung vào nhiều chủ đề như quy định khai thác mỏ, quản lý công nghiệp mỏ và đặc biệt là giảm thiểu tác động môi trường trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ chương trình hợp tác kỹ thuật giữa BRGM với Việt Nam, được tài trợ bởi công cụ FEXTE của Bộ Kinh tế - Tài chính và Bộ Ngoại giao Pháp, chính thức khởi động từ tháng 9/2025.

Theo ông Bellenfant, kinh nghiệm tại Pháp cho thấy nhiều rủi ro môi trường nghiêm trọng thường xuất hiện sau khi đóng cửa mỏ, đặc biệt liên quan đến nước thải, đuôi quặng và quy hoạch dân cư xung quanh khu vực khai thác.

“Phương pháp tiếp cận mà chúng tôi sử dụng nhấn mạnh vào việc phòng ngừa các rủi ro ngay từ ban đầu thay vì can thiệp khi có sự cố xảy ra, quản lý môi trường trong toàn bộ vòng đời của mỏ, thay vì chỉ chú trọng giai đoạn khai thác”, ông nói.

Ông cho rằng ưu tiên lớn nhất đối với công tác quản lý môi trường ngành khai khoáng là phải tích hợp yếu tố môi trường ngay từ giai đoạn thăm dò và lập kế hoạch khai thác. Đồng thời, quy hoạch đô thị và sử dụng đất cần được phối hợp chặt chẽ với bản đồ khai thác mỏ để tránh phát triển khu dân cư tại các khu vực tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm hoặc sụt lún.

Theo chuyên gia BRGM, hai thách thức môi trường lớn nhất hiện nay của ngành khai khoáng là quản lý nước thải và chất thải từ hoạt động khai thác.

BRGM đang chia sẻ với phía Việt Nam nhiều công nghệ xử lý chất thải mỏ, trong đó có quy trình tách nước khỏi chất thải nhằm tăng độ khô của bùn thải. Giải pháp này giúp giảm nguy cơ ô nhiễm và thuận lợi hơn cho việc lưu trữ lâu dài. Phần nước sau khi tách tiếp tục được xử lý để loại bỏ các chất gây ô nhiễm trước khi thải ra môi trường.

Bên cạnh đó, ông Gael Bellenfant đánh giá việc Việt Nam thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn là hướng đi tích cực. Theo ông, tái sử dụng hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng chất thải khai thác mỏ không chỉ giúp giảm áp lực môi trường mà còn tạo thêm giá trị kinh tế.

Về vấn đề đóng cửa mỏ, ông cho rằng kế hoạch phục hồi môi trường cần được xây dựng ngay từ thời điểm cấp phép khai thác và phải đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ hơn.

Nhu cầu tăng cường giám sát và thích ứng biến đổi khí hậu

Theo BRGM, các cuộc thảo luận gần đây với các nhà chức trách Việt Nam đã nhấn mạnh đến nhu cầu tăng cường năng lực kiểm toán, thanh tra và giám sát môi trường trong ngành khai thác mỏ. 

Hiện nay, kiểm toán môi trường ở Việt Nam chủ yếu liên quan đến các dự án có nhà đầu tư nước ngoài, trong khi các chuyên gia trong nước cần được đào tạo thêm để có thể giám sát hoạt động khai thác mỏ hiệu quả hơn. Việt Nam hiện đang trong giai đoạn chuyển đổi liên quan đến cơ chế đặt cọc bảo lãnh cho công tác phục hồi môi trường của các công ty khai thác mỏ.

Đây là một công cụ tài chính quan trọng để đảm bảo có đủ nguồn lực giải quyết các tác động môi trường sau khi mỏ đóng cửa.

Các mỏ đã hoạt động trước đây không thuộc diện áp dụng cơ chế này. Do đó, Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi và phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống này. Cũng cần phải tích hợp tốt hơn các tác động của biến đổi khí hậu - mưa lớn, bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan - vào các quy trình khai thác và quản lý sau khi đóng cửa mỏ.

Theo ông Bellenfant, Việt Nam cũng cần tích hợp tốt hơn các tác động của biến đổi khí hậu như mưa lớn, bão và thời tiết cực đoan vào toàn bộ quy trình khai thác và quản lý hậu khai thác mỏ.

AFD hỗ trợ Việt Nam phát triển khai khoáng bền vững

Ông Pierrel Hugo, Phó Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), cho biết hợp tác trong lĩnh vực khai khoáng nằm trong khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện tăng cường giữa Pháp và Việt Nam.

AFD hiện có mặt tại Việt Nam từ năm 1994 và đã tài trợ nhiều dự án liên quan đến hạ tầng, thích ứng biến đổi khí hậu, quản lý nguồn nước, chuyển đổi năng lượng và giao thông bền vững.