Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở NN-MT tỉnh Phú Thọ), địa phương đang tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng các vùng trồng cây ăn quả có múi trên phạm vi toàn tỉnh nhằm khai thác tối ưu lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu và thương hiệu sẵn có để xác định được vùng sản xuất hàng hóa tiềm năng, vùng phục vụ xuất khẩu.
Theo Đề án Phát triển bền vững cây ăn quả có múi giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Phú Thọ đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ ổn định diện tích trồng cây ăn quả có múi khoảng trên 16 nghìn ha, sản lượng đạt trên 300 nghìn tấn. Trong đó diện tích trồng bưởi khoảng 11 nghìn ha, sản lượng trên 183 nghìn tấn; cam, quýt 4,4 nghìn ha, sản lượng 115,9 nghìn tấn; chanh 0,8 nghìn ha, sản lượng 6 nghìn tấn. Diện tích các vùng sản xuất cây có múi tập trung khoảng 8.000ha.
Ngoài ra, mỗi vùng trồng tập trung chỉ canh tác 1 - 2 giống chủ lực, đạt yêu cầu quy mô diện tích để cấp mã số vùng trồng, đảm bảo cơ cấu các nhóm giống phục vụ mục đích rải vụ. Các giống đặc sản, giống có ưu thế được rà soát, lập hồ sơ quản lý và bảo tồn.
Phú Thọ đang rà soát, sắp xếp không gian vùng trồng tập trung cây có múi. Ảnh: Kiên Trung.Đối với diện tích trồng mới, tái canh, phải sử dụng giống đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn quy định, sạch bệnh, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
Phú Thọ cũng đặt mục tiêu trên 90% diện tích cây ăn quả có múi ứng dụng quản lý cây trồng tổng hợp (IPHM/IPM), trên 70% diện tích vùng trồng tập trung được chứng nhận an toàn thực phẩm, áp dụng quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (GAP), hữu cơ… Các vùng trồng tập trung cây có múi được cung cấp nước tưới chủ động, trong đó diện tích áp dụng tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm đạt trên 40%.
Để cụ thể hóa Đề án này, Phú Thọ đang rà soát các vùng trồng cây ăn quả có múi để phát huy tối đa lợi thế về điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, hình ảnh, thương hiệu đã có. Cơ cấu lại nhóm giống phù hợp với nhu cầu rải vụ và thị trường. Tiếp tục hỗ trợ tái canh đối với diện tích già cỗi, hết chu kỳ khai thác trên nguyên tắc tổ chức lại, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất của doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác chuyên về cây ăn quả có múi.
Phát huy hiệu quả vùng trồng tập trung, vùng cấp mã số, vùng chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Nâng cao tỷ lệ sản phẩm qua sơ chế, chế biến, tăng cường áp dụng cơ giới hóa, tự động hóa, khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước.
Theo định hướng phát triển sản xuất của Đề án, vùng cây có múi Cao Phong sẽ duy trì và hoàn thiện tái canh với quy mô 1.500ha. Song song với việc thực hiện tái canh là cơ cấu lại giống và nâng cao khoa học kỹ thuật. Khôi phục, phục tráng, bảo tồn vùng bưởi đặc sản Đoan Hùng gắn với phát triển thương hiệu và phát triển kinh tế địa phương.
Đề án cũng quy hoạch vùng trồng tập trung đối với các cây chủ lực gồm bưởi, cam và quýt tại các địa phương có thế mạnh về điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp. Cụ thể, vùng bưởi tập trung tại các xã Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám, Chân Mộng, Thanh Sơn, Võ Miếu, Cự Đồng, Hương Cần, Văn Miếu, Khả Cửu, Thượng Long, Xuân Viên, Yên Lập, Xuân Hòa, Liên Châu, Tam Hồng, Nguyệt Đức, Vĩnh Phú, Vĩnh Thành, Lương Sơn, Cao Dương, Liên Sơn, Tân Lạc, Toàn Thắng, Mường Bi, Thượng Cốc, Đại Đồng, Mường Động, Nật Sơn, Yên Trị, Lạc Lương…
Nhiều nhà vườn tại Hòa Bình (cũ) kiên trì áp dụng các giải pháp canh tác bền vững cây có múi. Ảnh: Dương Tường.Trong đó, giống bưởi đặc sản Đoan Hùng (bưởi Bằng Luân và bưởi Chí Đám) tập trung tại các xã Bằng Luân, Tây Cốc, Chí Đám và Đoan Hùng. Giống bưởi đỏ Hòa Bình tập trung tại các xã Tân Lạc, Toàn Thắng, Mường Bi, Mường Động, Đại Đồng…
Đối với cam, quýt, tập trung tại Cao Phong, Mường Thàng, Thung Nai, Mường Động, Lạc Sơn, Vân Sơn, An Nghĩa, Hợp Kim, Lai Đồng, Thu Cúc…
Các vùng trồng thuần loài bố trí quy mô tối thiểu 10ha/mã số vùng trồng để tạo nguồn cung hàng hóa đủ lượng và ổn định về chất lượng, đáp ứng yêu cầu của các kênh tiêu dùng...
Tỉnh Phú Thọ yêu cũng yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức sản xuất và liên kết chuỗi giá trị. Củng cố và hỗ trợ phát triển các hình thức tổ chức sản xuất theo hướng bền vững, đảm bảo ổn định, chặt chẽ. Lấy doanh nghiệp và hợp tác xã làm nòng cốt dẫn dắt, là mắt xích then chốt của chuỗi. Xây dựng các mô hình liên kết chặt chẽ theo chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất - logistics - chế biến - tiêu thụ.
Đối với cây giống, cơ cấu lại bộ giống theo hướng đa dạng chủng loại (chín sớm, chính vụ, chín muộn) để thực hiện rải vụ thu hoạch, đáp ứng linh hoạt nhu cầu thị trường. Thu hút các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà máy chế biến quy mô lớn. Ưu tiên phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao như nước quả cô đặc, bột hòa tan, tinh dầu và các sản phẩm từ phụ phẩm…
Đề án cũng nhấn mạnh cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận thức được bản chất của tái canh. Tái canh không chỉ đơn thuần là trồng mới mà là tổ chức lại sản xuất gắn liền với quy trình kỹ thuật cao, hướng tới sự phát triển bền vững và hiệu quả hơn. Địa phương sẽ tổ chức các hội nghị tham quan, học tập kinh nghiệm từ các mô hình vườn kiểu mẫu và các hộ sản xuất điển hình để nông dân trực tiếp quan sát, chia sẻ và áp dụng quy trình kỹ thuật mới.
Để phát triển bền vững, đề án yêu cầu phải áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học, vi sinh vật đối kháng (Trichoderma, Bacillus, Streptomycis...) để nâng cao sức khỏe đất và ức chế nấm bệnh vùng rễ. Nghiên cứu và ứng dụng giải pháp hàng rào sinh học trong quy trình IPHM. Kết hợp giám sát mật độ rầy chổng cánh tại vùng đệm bằng hệ thống bẫy bả và công nghệ số để cảnh báo sớm rủi ro dịch hại.
Đảm bảo 100% diện tích tái canh sử dụng cây giống sạch bệnh, đảm bảo chất lượng theo quy định, có nguồn gốc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc. Sử dụng các bộ KIT chẩn đoán nhanh tại vườn để loại bỏ sớm cây nhiễm bệnh.