Quản lý chặt để phát triển nghề nuôi động vật hoang dã hợp pháp

210 cơ sở nuôi hơn 44.000 cá thể

Phát triển chăn nuôi động vật hoang dã có nguồn gốc hợp pháp đang tạo ra hướng đi mới, mang lại nguồn thu nhập cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, ranh giới giữa phát triển kinh tế và hành vi lợi dụng việc gây nuôi để buôn bán trái phép rất mong manh. Nhận thức rõ điều này, tỉnh Lào Cai đã triển khai đồng bộ các biện pháp giám sát, kiên quyết không để các cơ sở chăn nuôi biến tướng thành nơi hợp thức hóa động vật săn bắt từ tự nhiên.

Theo thống kê, trên địa bàn tỉnh Lào Cai hiện có trên 210 cơ sở gây nuôi động vật hoang dã với tổng đàn hơn 44.000 cá thể. Các cơ sở này được phân loại quản lý rất rõ ràng dựa trên danh mục loài.

Cụ thể, có 136 cơ sở nuôi động vật nguy cấp, quý, hiếm và động vật thuộc phụ lục CITES đã được cấp mã số (gồm 134 hộ gia đình, cá nhân và 2 tổ chức), chủ yếu nuôi các loài có giá trị cao như cầy vòi hương, cầy vòi mốc, rắn hổ mang... Cùng với đó là 74 cơ sở nuôi động vật rừng thông thường tập trung vào các loài như: nhím, don, dúi mốc, dúi má đào...

Về số lượng, loài được nuôi phổ biến nhất là rắn hổ mang với trên 30.000 cá thể. Tiếp đến là dúi với khoảng 7.000 cá thể. Các loại cầy, don, nhím duy trì ở mức trên 7.000 cá thể. Cơ cấu cho thấy mô hình chăn nuôi nông hộ đang chiếm ưu thế với hơn 200 hộ dân tham gia gây nuôi.

Đánh giá về tình hình chăn nuôi động vật hoang dã hiện nay, ông Vũ Tá Luân - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai cho biết: Từ thực tế quản lý, Chi cục Kiểm lâm nhận thấy các cơ sở nuôi động vật hoang dã đang đối mặt với một số khó khăn, thách thức.

Thứ nhất, là khó khăn về đầu ra sản phẩm. Thị trường tiêu thụ hiện nay không ổn định và khá hẹp do giá thành sản phẩm (thịt cầy, don, dúi, nhím...) ở mức cao. Đặc biệt, mặt hàng rắn hổ mang phụ thuộc rất lớn vào thị trường Trung Quốc, khiến người nuôi thường xuyên đối mặt với rủi ro giá cả bấp bênh.

Thứ hai, là thách thức trong kiểm soát dịch bệnh. Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vacxin phòng bệnh chuyên dụng cho động vật hoang dã. Người dân chủ yếu sử dụng thuốc thú y thông thường khi có dịch bệnh, dẫn đến rủi ro lây lan và phát tán ra bên ngoài rất cao.

Thứ ba, đa số các cơ sở đều tự bỏ vốn đầu tư ban đầu. Do thiếu chính sách tín dụng ưu đãi chuyên biệt, người nuôi rất khó có khả năng mở rộng chuồng trại theo quy mô công nghiệp bài bản.

Thứ tư, người nuôi đang thiếu hụt trầm trọng quy trình kỹ thuật chuẩn. Phần lớn các chủ cơ sở phải tự học tập kinh nghiệm lẫn nhau hoặc tìm hiểu thông tin trôi nổi trên mạng xã hội.

Trước những thực trạng trên, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã chủ động triển khai hàng loạt biện pháp quản lý chặt chẽ. Trọng tâm là chỉ đạo các Hạt Kiểm lâm khu vực đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật đến người dân.

Đối với cơ sở nuôi động vật nguy cấp, quý, hiếm, yêu cầu bắt buộc trước khi cấp mã số là phải đảm bảo hồ sơ nguồn gốc tuân thủ đúng Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025. Đối với cơ sở nuôi động vật thông thường, lực lượng Kiểm lâm thường xuyên kiểm tra, theo dõi chặt chẽ biến động số lượng cá thể tại chuồng. Công tác kiểm tra định kỳ và đột xuất được thực hiện nghiêm nhằm ngăn chặn kịp thời tình trạng nuôi không phép, nuôi vượt số lượng khai báo hoặc không ghi chép sổ theo dõi.

Song song với đó, lực lượng Kiểm lâm tăng cường phối hợp với Công an thực hiện Kế hoạch số 16/KH-UBND ngày 20/11/2025 của UBND tỉnh Lào Cai. Đây là bước triển khai Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN-MT nhằm đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến động vật hoang dã.

Thẩm định chặt trước khi cấp phép

Ông Vũ Tá Luân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai khẳng định: Qua kiểm tra, theo dõi, Chi cục Kiểm lâm chưa phát hiện các hình thức biến tướng, lách luật phổ biến nào từ các cơ sở nuôi động vật hoang dã trên địa bàn. Điều đó phần nào cho thấy giải pháp trên đã ngăn chặn có hiệu quả việc hợp thức hóa động vật hoang dã săn bắt từ tự nhiên vào các cơ sở gây nuôi.

Để nâng cao hiệu quả quản lý trong thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai tiếp tục tập trung truy xuất nghiêm ngặt hồ sơ nguồn gốc trước khi cấp phép, đồng thời tăng cường hướng dẫn các cơ sở tuân thủ pháp luật.

Chi cục cũng đề xuất một số giải pháp căn cơ về mặt chính sách. Trọng tâm là thiết lập cơ chế tín dụng ưu đãi giúp cơ sở đầu tư an toàn sinh học, giảm tình trạng nuôi tự phát. Việc hình thành Hiệp hội nuôi động vật hoang dã cũng rất cần thiết để cung cấp cảnh báo thị trường sớm, giúp người dân chủ động kế hoạch tăng đàn. Đặc biệt, việc chuẩn hóa và số hóa hồ sơ nguồn gốc lên một hệ thống dữ liệu chung là bước đi bắt buộc để minh bạch hóa toàn bộ quy trình.

Về công tác phối hợp, yêu cầu đặt ra là phải thắt chặt liên ngành giữa Kiểm lâm, Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan và Quản lý thị trường. Trên không gian mạng, cần đấu tranh quyết liệt với các hành vi quảng cáo, mua bán trái phép qua Facebook, Zalo... Tại cơ sở, chính quyền cấp xã cần quản lý chặt các trang trại, yêu cầu các nhà hàng, quán ăn ký cam kết không tiêu thụ sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp.

Phát triển chăn nuôi động vật hoang dã chỉ thực sự bền vững khi đi đôi với kỷ cương pháp luật. Bằng sự quyết liệt trong giám sát, Lào Cai đang thể hiện rõ quan điểm đồng hành cùng người dân phát triển kinh tế minh bạch, đồng thời loại bỏ triệt để mọi hành vi lợi dụng gây nuôi để xâm hại tài nguyên thiên nhiên.