Sàn carbon mở cửa cơ hội làm giàu phát triển xanh

‘Phao cứu sinh’ tài chính doanh nghiệp

Một trong những điểm sáng nhất của khung pháp lý thị trường carbon Việt Nam hiện nay là cơ chế vận hành vô cùng linh hoạt được quy định trong các nghị định mới ban hành. Cụ thể, các cơ sở phát thải nếu vượt quá hạn ngạch cho phép sẽ được quyền vay mượn tối đa 15% lượng hạn ngạch từ giai đoạn kế tiếp để nộp trả cơ quan quản lý, hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ nhưng không quá 30% lượng hạn ngạch được phân bổ. 

Đánh giá về khía cạnh này dưới góc độ bài toán tài chính doanh nghiệp, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường nhận định, biên độ linh hoạt 15% vay mượn và 30% bù trừ bằng tín chỉ của Việt Nam là tương đối lớn và ưu ái so với mặt bằng chung thế giới, nơi các quốc gia thường chỉ áp dụng mức 5% đến 10%. 

Trong giai đoạn tập dượt này, biên độ rộng như vậy là vô cùng cần thiết. Nó mang lại không gian xoay xở đủ lớn để doanh nghiệp cân đối chiến lược hoặc là chủ động đầu tư đổi mới công nghệ giảm phát thải sâu, hoặc là tìm kiếm nguồn mua tín chỉ phù hợp trên thị trường để đảm bảo tối ưu hóa chi phí sản xuất". 

Thị trường carbon không chỉ là cuộc chơi riêng của 110 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc khối nhiệt điện, sắt thép, xi măng. Thực tế, luật chơi này mở ra một không gian làm giàu hoàn toàn mới cho những ngành nghề vốn được coi là bình lặng như nông nghiệp, lâm nghiệp hay năng lượng tái tạo. 

Khi các doanh nghiệp công nghiệp nặng thiếu hụt hạn ngạch, họ bắt buộc phải tìm đến sàn giao dịch để mua lại các tín chỉ bù trừ. Đây chính là lúc các dự án trồng rừng rừng đầu nguồn, bảo tồn rừng ngập mặn, hay các mô hình trồng lúa phát thải thấp phát huy giá trị thương mại.

Tương lai kinh tế xanh Việt Nam

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam phân tích sâu sắc về cơ hội này, cần có những cơ chế hướng dẫn rõ ràng để các doanh nghiệp nông - lâm nghiệp được quyền đăng ký bán tín chỉ trên sàn giao dịch chứng khoán. Khi có sự tham gia của họ, nguồn cung tín chỉ hấp thụ CO2 sẽ dồi dào hơn, tạo ra tính thanh khoản cao và kích thích người dân trồng rừng, bảo vệ môi trường.

 Nhiều địa phương như Phú Thọ, Yên Bái hiện nay người dân đang rất khát khao hiểu rõ họ trồng rừng thì bán tín chỉ cho ai. Một khi sàn giao dịch mở rộng, những giá trị này sẽ được hiện thực hóa thành dòng tiền thực sự.

Cơ hội này cũng mở rộng cho các doanh nghiệp đầu tư năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời. Cùng tạo ra 1 kWh điện nhưng họ không phát thải khí nhà kính như nhiệt điện than, tạo ra lượng tín chỉ carbon sạch khổng lồ để bán lại cho chính các nhà máy nhiệt điện than. Quy luật đào thải và bù trừ của thị trường sẽ tự động điều tiết, thúc đẩy giảm dần tỷ trọng năng lượng hóa thạch. 

Thị trường carbon Việt Nam trong những năm tới không đơn thuần là một công cụ ứng phó với biến đổi khí hậu mà đã trở thành một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển kinh tế quốc gia. Dù thời gian chuẩn bị cho việc kết nối quốc tế chỉ còn chưa đầy 3 năm nhưng với sự vào cuộc quyết liệt về mặt thể chế của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Tài chính, các chuyên gia hoàn toàn tin tưởng vào khả năng bứt phá của doanh nghiệp nội địa. Chuyển đổi xanh không còn là một chi phí đắt đỏ, mà chính là tấm vé thông hành quyền lực nhất để doanh nghiệp Việt Nam tự tin làm giàu và khẳng định vị thế trên trường quốc tế. 

Bằng việc khơi thông các biên độ điều tiết linh hoạt, thị trường carbon đang biến trách nhiệm bảo vệ hành tinh thành một động lực kinh tế sòng phẳng và hấp dẫn. Đây là cơ hội lịch sử để những cánh rừng ngập mặn, những cánh đồng lúa phát thải thấp hay dòng năng lượng sạch hóa thân thành dòng vốn chảy vào túi người dân và doanh nghiệp, định hình một Việt Nam thịnh vượng và bền vững.