Sáng kiến 'nhà chống lũ' giúp người Indoneisa chung sống với mùa mưa

Ngập lụt từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh quen thuộc của người dân Jakarta (Indonesia). Từ đầu năm 2026, thành phố này liên tiếp hứng chịu nhiều đợt mưa lớn, đỉnh điểm là trận ngập nghiêm trọng ngày 22/1 khiến ít nhất 1.600 người phải rời bỏ nhà cửa.

Để ứng phó với tình trạng này, chính quyền Indonesia trong nhiều năm qua đã đưa ra hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn. Mới đây, chính phủ khởi xướng kế hoạch xây dựng một siêu đê biển dọc bờ biển phía bắc đảo Java. Dự án dự kiến khởi công vào 9/2026 và được kỳ vọng giúp giảm nguy cơ ngập cho thủ đô.

Tuy nhiên, trong khi chờ các giải pháp hạ tầng quy mô lớn cần nhiều năm để hoàn thành, không ít cư dân Jakarta đã chủ động tìm cách thích nghi với thực tế sống chung với nước. Một trong những hướng đi được nhiều người lựa chọn là mô hình “nhà chống lũ”.

Mô hình 'nhà chống lũ' với thiết kế đặc biệt

Ý tưởng về mô hình này được nhà làm phim tài liệu Aditya Megantara đưa ra sau nhiều năm sống trong khu vực thường xuyên bị ngập. Mỗi khi mưa lớn, nước lại tràn vào nhà, gây nhiều bất tiện cho sinh hoạt.

“Tôi luôn nghĩ rằng nếu có ngày xây nhà riêng, mình phải tìm ra cách để nước không còn tràn vào nhà”, ông chia sẻ.

Đến năm 2020, khi thực hiện một bộ phim tài liệu về trận lũ lớn xảy ra tại Jakarta đầu năm đó, ý tưởng về một căn “nhà chống lũ” bắt đầu hình thành rõ ràng hơn với ông. Trong quá trình quay phim, ông đặc biệt chú ý đến một ngôi nhà ở khu Kelapa Gading, phía bắc thành phố, được thiết kế riêng để chống ngập. Ngôi nhà này có sàn được nâng cao khỏi mặt đất - một phiên bản hiện đại của kiểu “rumah panggung”, tức nhà sàn truyền thống từng phổ biến tại các vùng ven biển Indonesia.

Khi quyết định xây nhà trên mảnh đất trống phía sau ngôi nhà thời thơ ấu, ông Megantara đã liên hệ với chính kiến trúc sư từng thiết kế ngôi nhà ở Kelapa Gading để tạo ra một phiên bản tương tự cho mình.

Khác với nhiều công trình cố gắng ngăn nước bằng cách nâng nền cao, ngôi nhà của ông được thiết kế theo hướng để nước chảy qua bên dưới.

Sàn nhà được nâng lên, tạo khoảng trống cao 1,5 m so với mặt đất. Nhờ vậy, khi nước dâng, dòng nước có thể chảy qua phía dưới thay vì tràn vào trong nhà. Đồng thời, nước mưa cũng có điều kiện thấm xuống đất, thay vì bị dồn sang các khu vực lân cận.

Ngôi nhà hoàn thành vào năm 2023. Từ đó đến nay, khu vực này chưa xảy ra trận ngập lớn nào cho đến tuần trước, khi nước tràn ra đường bên ngoài. Tuy vậy, ngôi nhà của ông Megantara vẫn không bị ảnh hưởng.

Ngoài việc tránh được nước lũ, mô hình nhà của ông cũng ghi nhận nhiều lợi ích khác. “Vì ngôi nhà không tiếp xúc trực tiếp với mặt đất nên không khí bên trong khô ráo hơn, ít ẩm mốc hơn. Tôi cũng cảm thấy mình ít bị cảm lạnh hơn trước”, ông nói.

Kiến trúc sư Yu Sing, người thiết kế ngôi nhà, cho rằng cách tiếp cận này giúp người dân thích ứng với lũ lụt mà không chỉ nghĩ đến việc bảo vệ riêng mình.

Theo ông, nhiều khu dân cư ở Jakarta tuyên bố “không bị ngập” đơn giản vì nâng nền đất lên rất cao. Tuy nhiên, cách làm này có thể khiến nước dồn sang các khu vực thấp hơn, làm tình trạng ngập lụt trở nên nghiêm trọng ở nơi khác.

Ý tưởng của ông Yu Sing là tạo ra những ngôi nhà vừa an toàn trước lũ, vừa đóng vai trò như không gian thấm nước cho cả khu vực.

Trong 10 năm qua, ông đã thiết kế năm ngôi nhà theo mô hình này tại khu vực Jakarta mở rộng và hy vọng ngày càng có nhiều gia đình áp dụng cách làm tương tự.

“Nếu nhiều ngôi nhà được thiết kế theo hướng này, thành phố sẽ có thêm không gian để nước thấm xuống đất, từ đó giảm áp lực ngập lụt”, ông nói.

Hướng tới 'thành phố bọt biển'

Theo bà Herlily, giảng viên kiến trúc và quy hoạch đô thị tại University of Indonesia, những ngôi nhà như của ông Megantara nên được xem là một phần trong chiến lược lớn hơn nhằm biến Jakarta thành “thành phố bọt biển”.

Khái niệm này mô tả các đô thị được thiết kế để hấp thụ nước mưa tốt hơn, thông qua hệ thống công viên, hồ điều hòa, bề mặt thấm nước và các công trình kiến trúc thích ứng với lũ.

Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận rằng không phải cư dân Jakarta nào cũng đủ điều kiện tài chính để xây các căn nhà có cấu trúc sàn cao như vậy. 

Với nhiều gia đình, giải pháp thực tế hơn vẫn là nâng nền nhà hoặc xây thêm tầng hai để bảo vệ đồ đạc khi nước dâng.

Bà Kurniasari, 52 tuổi, sống tại khu Warung Buncit ở nam Jakarta, là một ví dụ. Gia đình bà đã sống trong ngôi nhà này nhiều thế hệ. Nhưng theo bà, tình trạng ngập lụt trong khu phố ngày càng trở nên nghiêm trọng.

“Trước đây khoảng 5 năm mới ngập một lần. Sau đó thành mỗi năm một lần. Bây giờ gần như cứ mưa lớn là lại ngập”, bà nói.

Khoảng 10 năm trước, sau khi suýt bị điện giật khi nước lũ tràn vào nhà, bà quyết định nâng nền nhà lên khoảng 1m. Thời điểm đó, ngôi nhà của bà cao nhất khu phố. Nhưng theo thời gian, nhiều gia đình xung quanh cũng nâng nền nên hiện nay các ngôi nhà gần như ngang nhau.

Dù thừa nhận nhà sàn có thể là giải pháp tốt hơn trong tương lai, bà Kurniasari cho biết việc cải tạo như vậy không hề dễ dàng.

Thay đổi cách nhìn về nước

Theo các chuyên gia, để giải quyết triệt để bài toán ngập lụt, Jakarta cần kết hợp nhiều giải pháp - từ các dự án hạ tầng quy mô lớn đến những thay đổi trong thiết kế đô thị và kiến trúc nhà ở.

Thành phố đã bắt đầu kết hợp các công viên công cộng với khu vực thấm nước, nhưng việc cải tạo các tòa nhà công cộng theo hướng thích ứng với lũ vẫn chưa được ưu tiên. Thay vào đó, chính quyền vẫn tập trung nhiều vào các biện pháp truyền thống như mở rộng sông và nạo vét kênh rạch.

Với ông Megantara, vấn đề không chỉ nằm ở các công trình hay giải pháp kỹ thuật, mà còn ở cách con người nhìn nhận nước.

“Jakarta là thành phố của nước, vì vậy các tòa nhà cũng nên thân thiện với nước”, ông nói.

Theo ông, nếu coi nước là nỗi sợ, mỗi khi trời mưa người dân sẽ luôn sống trong lo lắng. Nhưng nếu xem nước là một phần của cuộc sống, con người có thể học cách thích nghi. “Khi đó, thay vì sợ hãi, chúng ta có thể chào đón nước - thậm chí còn cảm thấy vui khi nước đến”, ông nói.