Nông thôn mới và giảm nghèo bền vững 2021–2025: Dấu ấn từ chính sách đến cuộc sống

Hệ thống chính sách đồng bộ – nền tảng triển khai hiệu quả

Giai đoạn 2021–2025 chứng kiến một khối lượng văn bản chính sách đồ sộ được ban hành, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho cả hai chương trình.

• Nông thôn mới: Hơn 154 văn bản gồm 05 Nghị quyết của Quốc hội, 03 Nghị định của Chính phủ, 35 Quyết định của Thủ tướng, 111 văn bản hướng dẫn từ các bộ, ngành. Lần đầu tiên, nhiều chương trình chuyên đề được lồng ghép vào NTM: OCOP, du lịch nông thôn, chuyển đổi số, môi trường, an ninh trật tự…, đưa khái niệm “nông thôn mới kiểu mẫu” tiệm cận tiêu chuẩn đô thị văn minh.

• Giảm nghèo bền vững: Ban hành 11 Nghị quyết, 14 Thông tư cùng nhiều quyết định điều hành, tạo cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số.

Chính sách đồng bộ đã biến NTM và GNBV thành hai trụ cột song hành, bổ trợ lẫn nhau trong chiến lược phát triển nông thôn toàn diện.

Bộ máy điều phối từ Trung ương đến cơ sở

Một trong những thành công lớn của giai đoạn này là thiết lập được hệ thống tổ chức từ Trung ương đến tận thôn, bản.

• Ở cấp Trung ương, Ban Chỉ đạo duy nhất cho 3 chương trình MTQG do Phó Thủ tướng làm Trưởng ban, giúp chỉ đạo tập trung và đồng bộ.

• 100% tỉnh, huyện, xã đã kiện toàn Ban Chỉ đạo, Ban Quản lý, Ban giám sát cộng đồng. Các văn phòng điều phối NTM cấp tỉnh và Trung ương được kiện toàn theo mô hình mới (Quyết định 528/QĐ-BNNMT ngày 28/3/2025), gắn kết chặt chẽ hơn với Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Cơ chế giám sát cộng đồng được tăng cường, phát huy vai trò của người dân trong giám sát công trình, minh bạch nguồn lực.

Nguồn lực huy động “khổng lồ”

Nếu chỉ nhìn vào các con số, có thể thấy sức huy động chưa từng có:

• Chương trình NTM: tổng nguồn lực đạt 3,7 triệu tỷ đồng giai đoạn 2021–2025. Trong đó: tín dụng chiếm 2,25 triệu tỷ (60,8%), ngân sách địa phương 283.743 tỷ, ngân sách trung ương 41.264 tỷ, doanh nghiệp và người dân đóng góp tới 853.517 tỷ.

• Chương trình GNBV: ngân sách trung ương bố trí 44.607 tỷ đồng để triển khai các chính sách trực tiếp hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo.

Riêng người dân đã đóng góp 813.995 tỷ đồng, chiếm 22% tổng nguồn lực, khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới.

Kết quả nổi bật – con số biết nói

• Sau 5 năm, nhiều chỉ tiêu đã hoàn thành hoặc vượt xa kế hoạch Quốc hội, Chính phủ giao:

• Xây dựng NTM: 79,3% xã đạt chuẩn, 42,2% xã đạt NTM nâng cao, 12,2% xã đạt NTM kiểu mẫu. 97,3% xã đạt tiêu chí quy hoạch, 87,3% xã đạt tiêu chí giao thông, 99,7% hộ nông thôn có điện.

• Giảm nghèo bền vững: Tỷ lệ nghèo đa chiều cả nước giảm trung bình 1,03%/năm; 74 huyện nghèo giảm mạnh từ 38,62% (2022) xuống 24,86% (2024).

• Nhà ở: Đến tháng 3/2025, đã hỗ trợ xóa bỏ 121.638 căn nhà tạm, dột nát, đạt 54,5% kế hoạch.

• An sinh xã hội: Kinh phí bảo hiểm y tế cho người nghèo tăng từ 5.875 tỷ (2009) lên 46.000 tỷ đồng (2024). Hơn 506.221 học sinh nghèo được hỗ trợ mỗi năm. Tín dụng chính sách đạt doanh số 134.820 tỷ đồng với 2,4 triệu lượt hộ vay.

• Mức độ hài lòng của người dân tại các xã đạt chuẩn NTM đạt tới 95–100%.

Hạn chế và nguyên nhân

Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ rõ một số hạn chế:

• Phân bổ vốn sự nghiệp còn chậm, gây ảnh hưởng tiến độ nhiều dự án.

• Huy động doanh nghiệp tham gia còn rất hạn chế, mới chiếm 1,1% tổng nguồn lực.

• Một số địa phương chạy theo thành tích, chưa thực sự coi trọng chất lượng và tính bền vững.

• Một số tiêu chí về môi trường, văn hóa, cảnh quan chưa được đầu tư đồng bộ, dẫn đến chênh lệch vùng miền.

Nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 đã đi qua như một cuộc “cách mạng nông thôn”, không chỉ tạo ra con số ấn tượng mà quan trọng hơn, đã thay đổi tư duy và cuộc sống của hàng chục triệu người dân.