Sơn La đặt mục tiêu hoàn thành rà soát toàn bộ khu dân cư có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trong năm 2026.
Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La vừa ban hành Nghị quyết số 14-NQ/TU về rà soát, sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng giai đoạn 2025-2030 nhằm chủ động phòng ngừa, giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm an toàn lâu dài cho nhân dân.
Những năm gần đây, Sơn La thường xuyên chịu tác động của lũ ống, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng, đe dọa an toàn nhiều khu dân cư. Ảnh: Nguyễn Nga.
Thiệt hại hơn 8.365 tỷ đồng trong 10 năm
Giai đoạn 2016-2025, thiên tai trên địa bàn tỉnh diễn biến phức tạp, cường độ và tần suất gia tăng. Toàn tỉnh ghi nhận hơn 200 người thương vong; 30.782 nhà bị thiệt hại, trong đó 1.896 nhà bị sập đổ, cuốn trôi; 5.817 hộ phải di chuyển khẩn cấp.
Thiên tai gây tổn thất lớn đối với sản xuất nông nghiệp và hạ tầng: hơn 16.497 ha lúa, 13.717 ha hoa màu, 10.539 ha cây ăn quả bị hư hại; 1.188 công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt bị ảnh hưởng; sạt lở hơn 9,7 triệu m³ đất đá trên các tuyến giao thông.
Tổng giá trị thiệt hại ước tính trên 8.365 tỷ đồng. Riêng năm 2024, thiệt hại do thiên tai lên tới 1.624 tỷ đồng, tăng mạnh so với mức 193,7 tỷ đồng năm 2021, vượt quá khả năng cân đối ngân sách địa phương, tạo áp lực lớn đối với công tác khắc phục hậu quả và đầu tư phòng ngừa.
Từ năm 2015 đến năm 2025, toàn tỉnh đã hoàn thành 39 dự án bố trí, sắp xếp dân cư, ổn định cho 1.804 hộ với tổng kinh phí trên 602 tỷ đồng; đang tiếp tục triển khai 22 dự án di chuyển 996 hộ dân.
Tuy nhiên, qua rà soát, vẫn còn khoảng 4.605 hộ dân sinh sống tại các khu vực ven suối, chân taluy, vùng có nguy cơ sạt lở, sụt lún, ngập úng cao. Phần lớn các hộ thuộc khu vực miền núi, địa hình dốc, dân cư phân tán, điều kiện kinh tế còn khó khăn, tiềm ẩn rủi ro lớn khi xảy ra mưa lớn kéo dài.
Giai đoạn 2016-2025, thiên tai gây thiệt hại cho Sơn La ước tính trên 8.365 tỷ đồng. Ảnh: Đức Bình.
Di dời 100% hộ dân vùng nguy cơ cao
Theo Nghị quyết, đến năm 2030, Sơn La sẽ hoàn thành sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ nằm trong vùng nguy cơ cao đã được rà soát. Trước mắt, tỉnh đã xác định 80 điểm có nguy cơ cao xảy ra thiên tai tại 30 xã, phường, dự kiến di chuyển 1.802 hộ với tổng kinh phí trên 1.161 tỷ đồng.
Cùng với việc bố trí dân cư, 100% hộ dân mất đất sản xuất hoặc không còn đất sản xuất sẽ được hỗ trợ đào tạo nghề, tạo việc làm bền vững, hỗ trợ xuất khẩu lao động, vay vốn tín dụng chính sách để phát triển sản xuất, kinh doanh.
Ông Lê Sỹ Tuyến, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La cho biết, để triển khai thực hiện Nghị quyết số 14-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Sở đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch rà soát, sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng giai đoạn 2025-2030.
Theo Kế hoạch, trong quý III/2026, sẽ hoàn thành rà soát tổng thể các khu dân cư nằm trong vùng có nguy cơ cao, rất cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng; phân loại mức độ rủi ro để xác định hình thức bố trí phù hợp như tái định cư tập trung, xen ghép hoặc ổn định tại chỗ.
Đồng thời, hoàn thiện phương án bố trí dân cư giai đoạn 2025-2030, xác định cụ thể số hộ, địa điểm di dời, nhu cầu vốn và lộ trình thực hiện. Trong đó, ưu tiên xử lý dứt điểm các điểm đặc biệt nguy hiểm trước mùa mưa bão; kiên quyết không để phát sinh các điểm dân cư tự phát mới tại các khu vực có nguy cơ thiên tai cao.
Việc bố trí dân cư được gắn với quy hoạch đô thị và nông thôn, bảo đảm hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước sinh hoạt, thoát nước, trường học, cơ sở y tế, nhà văn hóa. Đồng thời, lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế và kết nối việc làm, để người dân “an cư, lạc nghiệp” tại nơi ở mới.
Sơn La đang tập trung rà soát, bố trí, sắp xếp dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao nhằm chủ động giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Ảnh: Nguyễn Nga.
Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và cảnh báo sớm
Sơn La cũng xác định lấy phòng ngừa là chính, đổi mới tư duy quản trị rủi ro, tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ trong phòng, chống thiên tai.
Tỉnh hướng tới chuẩn hóa, số hóa toàn bộ dữ liệu liên quan đến phòng, chống thiên tai, trong đó bao gồm việc xây dựng bản đồ phân vùng rủi ro lũ quét, sạt lở đất chi tiết đến từng điểm nguy cơ; lập bản đồ ngập lụt tại các khu vực trung tâm; phát triển hệ thống thông tin địa lý (GIS) tích hợp các lớp bản đồ nguy cơ (ngập lụt, sạt lở) với dữ liệu dân sinh, hạ tầng.
Cùng với đó, phát triển phần mềm hỗ trợ chỉ đạo, điều hành và ra quyết định trên nền tảng dữ liệu thời gian thực; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chuyên môn nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và ứng phó các tình huống thiên tai.
Mục tiêu đến hết năm 2026, tỉnh phấn đấu hoàn thành nâng cấp 100% các trạm khí tượng thủy văn, trạm đo mưa thủ công tại khu vực xung yếu sang hệ thống tự động, bảo đảm thu thập và truyền dữ liệu theo thời gian thực.
Trước quý IV/2027, nghiên cứu, thiết lập, vận hành tối thiểu một hệ thống cảnh báo sớm cấp thôn, bản đối với lũ quét, có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng, giúp người dân chủ động tiếp cận thông tin, kịp thời sơ tán và giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản khi thiên tai xảy ra.