Thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế biển bằng khoa học, công nghệ

Mở dư địa kinh tế biển

An Giang có vùng biển rộng hơn 63.000 km², đường bờ biển trên 200 km cùng hơn 140 đảo lớn nhỏ, trong đó Phú Quốc là đảo lớn nhất. Vị trí nằm trong vịnh Thái Lan tạo cho tỉnh lợi thế phát triển thủy sản, du lịch biển đảo, dịch vụ hàng hải, logistics, công nghiệp chế biến và mở rộng liên kết kinh tế với các quốc gia Đông Nam Á.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, áp lực cạnh tranh và yêu cầu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang đặt ra bài toán phải thay đổi mô hình tăng trưởng. Thay vì khai thác tối đa tài nguyên, mục tiêu được đặt ra là khai thác thông minh, nâng giá trị trên cùng đơn vị tài nguyên và giảm tác động đến môi trường.

Những nội dung trên được các đại biểu tập trung thảo luận, đề xuất các giải pháp thực hiện tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo - Động lực đột phá phát triển bền vững kinh tế biển tỉnh An Giang” do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang tổ chức mới đây tại phường Rạch Giá.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Trung Hồ cho rằng, phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên theo chiều rộng. Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, giúp nâng cao giá trị, chất lượng và hiệu quả của từng ngành kinh tế biển.

Tỉnh xác định sáu trụ cột phát triển gồm du lịch biển đảo; đô thị biển thích ứng biến đổi khí hậu; nuôi trồng, khai thác biển; kinh tế hàng hải và logistics; các ngành kinh tế biển mới nổi; hạ tầng thương mại gắn với bảo đảm an ninh biển đảo.

Đến năm 2030, An Giang đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển lớn của cả nước, giữ vai trò đầu mối thương mại, logistics của vùng ĐBSCL. Kinh tế biển phấn đấu đóng góp tối thiểu 60% GRDP của tỉnh, thu nhập bình quân cư dân ven biển cao gấp 1,5 lần mức bình quân chung. Ngành du lịch đặt mục tiêu đón 23,7 triệu lượt khách, trong đó khoảng 3 triệu lượt khách quốc tế, tổng doanh thu vượt 100 nghìn tỷ đồng.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh An Giang Võ Minh Trung cho biết, tỉnh định hướng xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng, kết nối không gian sinh thái rừng, sông nước và biển đảo từ Châu Đốc, Tịnh Biên, rừng tràm Trà Sư đến đầm Đông Hồ, Hà Tiên và Phú Quốc.

Song song đó, hạ tầng giao thông đa phương thức được xem là mắt xích quan trọng để đưa hàng hóa từ vùng sản xuất đến cửa ngõ biển Tây. Việc kết nối giao thông thủy, bộ, cao tốc và cảng biển với các vùng sản xuất lúa gạo, thủy sản sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh cho hàng hóa.

Phú Quốc được định hướng phát triển thành trung tâm dịch vụ tài chính, kinh tế tri thức và du lịch nghỉ dưỡng chất lượng cao. An Giang cũng nghiên cứu mở rộng các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, năng lượng sóng biển, công nghệ sinh học và dược liệu biển.

Công nghệ dẫn dắt nuôi biển

Một trong những hướng đột phá được An Giang ưu tiên là hiện đại hóa sản xuất giống, hướng tới chủ động sản xuất giống các loài cá biển có giá trị kinh tế cao và chuyển đổi nuôi biển từ quy mô nhỏ sang công nghiệp. Đồng thời, ứng dụng lồng HDPE chống chịu sóng gió, thiết bị cho ăn tự động và công nghệ giám sát môi trường.

Khoa học, công nghệ cũng trở thành công cụ quan trọng trong quản trị biển. Hệ thống định vị vệ tinh, giám sát hành trình tàu cá, quan trắc môi trường tự động được kỳ vọng giúp theo dõi hoạt động khai thác, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

TS Phan Mạnh Hùng, Viện Kỹ thuật biển (Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, nuôi trồng thủy sản kết hợp du lịch trải nghiệm là hướng đi nhiều triển vọng nhưng cần giải quyết những hạn chế về hạ tầng, liên kết vùng, chất lượng sản phẩm du lịch và phương thức quản lý còn mang tính thủ công.

Theo ông Hùng, nền tảng dữ liệu đồng bộ là điều kiện quan trọng để tổ chức nuôi biển gắn với du lịch hiệu quả. Các địa phương cần xây dựng nền tảng số quản lý sản xuất, môi trường và thông tin du khách, đồng thời sử dụng dữ liệu để hỗ trợ bảo tồn hệ sinh thái biển.

Các chuyên gia đề xuất ba nhóm công nghệ trọng tâm gồm IoT quan trắc môi trường, AI hỗ trợ tối ưu hóa sản xuất cùng Big Data phục vụ quản lý tổng thể. Mạng lưới phao quan trắc IoT có thể ưu tiên bố trí tại Phú Quốc, Nam Du, Kiên Lương và Hà Tiên.

Nền tảng Big Data/WebGIS tích hợp dữ liệu vệ tinh, khí tượng và cảm biến tại chỗ có thể hỗ trợ cảnh báo sớm ô nhiễm, dịch bệnh, tảo độc. Công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường cũng mở thêm khả năng quảng bá, giáo dục môi trường và hình thành sản phẩm du lịch mới.

Để công nghệ thực sự đi vào sản xuất, vấn đề đặt ra là nội địa hóa thiết bị, giảm giá thành để hộ nuôi nhỏ có khả năng tiếp cận, đồng thời đào tạo kỹ năng số cho cán bộ quản lý và ngư dân.