Thứ trưởng Phùng Đức Tiến: Không đánh đổi môi trường để đạt mốc 100 tỷ USD

Ngày 23/1, tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chủ trì buổi họp báo thông tin về kết quả thực hiện công tác năm 2025 và một số nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 ngành nông nghiệp và môi trường. 

Doanh nghiệp kiến nghị chính sách ổn định, khơi thông nguồn vốn

Tại buổi họp báo, bên cạnh những tín hiệu tích cực trong năm 2025, cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng đã thẳng thắn chỉ ra nhiều “nút thắt” chính sách cần sớm tháo gỡ.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch Tập đoàn Vina T&T cho biết, ngành rau quả đang ghi nhận nhiều kết quả rất đáng khích lệ. Lần đầu tiên, Việt Nam xuất khẩu thành công trái nhãn tươi vào toàn bộ thị trường Mỹ và Canada, đây là hai thị trường có hàng rào kỹ thuật thuộc nhóm khắt khe nhất thế giới. Để đạt được điều này, sản phẩm phải đáp ứng nghiêm ngặt từ quy trình sản xuất, kiểm soát dịch hại đến công nghệ bảo quản sau thu hoạch.

“Đây là minh chứng cho vị thế mới của nông sản Việt Nam”, ông Tùng nói và nhấn mạnh, thành công này đến từ sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp, đặc biệt với sản phẩm tươi - phân khúc khó hơn rất nhiều so với hàng chế biến. Trái cây tươi mang lại giá trị cao nhất cho ngành rau quả. 

Tuy nhiên, theo ông Tùng, các doanh nghiệp đang gặp nhiều khó khăn do chính sách thay đổi quá nhanh, đặc biệt là các quy định về thuế, hóa đơn, giấy phép. Có chính sách ban hành hôm trước, hôm sau đã áp dụng, khiến doanh nghiệp không kịp chuẩn bị, buộc phải ngưng cung ứng trong ngắn hạn. Điều này làm đứt gãy nguồn hàng và tạo cơ hội cho đối thủ như Thái Lan, Philippines chiếm thị phần.

Ông Tùng kiến nghị chính sách cần có lộ trình phù hợp, hạn chế can thiệp hành chính đột ngột để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, giữ vững thị trường xuất khẩu.

Ở lĩnh vực rau quả, ông Võ Quang Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An nêu khó khăn, trong mua sắm máy móc, thiết bị sản xuất do vướng hóa đơn, thủ tục. Việc tiếp cận tín dụng cũng không dễ, dù nhu cầu vốn cho tái sản xuất và xuất khẩu rất lớn.

Ngoài ra, thủ tục liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc sau khi tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền hai cấp đang xử lý chậm, ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu.

Theo ông Huy, chuối và sầu riêng Việt Nam có tiềm năng lớn, được nhiều đối tác quốc tế quan tâm. Riêng sầu riêng, Việt Nam có lợi thế rõ rệt về độ dẻo, béo và hương vị, nhưng cần tiếp tục chuẩn hóa chất lượng để giữ chỗ đứng bền vững trên thị trường thế giới.

Ở góc độ ngành lúa gạo, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho rằng, các hợp đồng của Chính phủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược dài hạn của ngành lúa gạo Việt Nam. Thực tế thời gian qua, một số quốc gia đã gia tăng nhập khẩu gạo với tốc độ rất nhanh. Việt Nam đã ký được các thỏa thuận quan trọng, trong đó có hợp đồng với Bangladesh, cũng như đạt được những cam kết mới trong các chuyến làm việc cấp cao.

Tuy vậy, ông Nam thẳng thắn nhìn nhận, sản xuất và tiêu thụ lúa gạo đang đối mặt nhiều thách thức. Lợi nhuận của nông dân hiện chỉ ở mức khoảng 50%, trong khi chi phí đầu vào cao. Doanh nghiệp lại khó tiếp cận vốn, không dám ký hợp đồng lớn, khiến áp lực quay ngược về phía nông dân.

Một vướng mắc lớn là quy định không thanh toán tiền mặt với giao dịch trên 5 triệu đồng. Trên thực tế, thương lái mua lúa thường phải trả tiền ngay cho nông dân, trong khi nhiều hộ ở vùng sâu, vùng xa không có tài khoản ngân hàng hoặc khó tiếp cận dịch vụ rút tiền.

“Nếu không có giải pháp phù hợp, khi bước vào vụ Đông Xuân, tình hình có thể còn khó khăn hơn”, ông Nam cảnh báo.

Chủ tịch VFA kiến nghị tăng hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp, khuyến khích đầu tư kho tạm trữ, đồng thời đẩy mạnh mua tạm trữ quốc gia khi giá lúa thấp. Bên cạnh đó, cần tập trung vào phân khúc thị trường gạo chất lượng cao với giá trị cao và xây dựng thương hiệu gạo quốc gia.

Đồng quan điểm, ông Huỳnh Văn Thòn, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của ngành lúa gạo hiện nay không nằm ở năng lực sản xuất hay thị trường, mà ở vốn. Nông dân thiếu vốn sản xuất, doanh nghiệp thiếu tiền thu mua, trong khi ngân hàng khẳng định có nguồn lực nhưng giải ngân vẫn rất khó.

Ông Thòn cho rằng, ngân hàng cần được xem là một thành tố trong chuỗi sản xuất - tiêu thụ, cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi ích ngay từ đầu. Khi đó, bài toán vốn mới có thể được giải quyết căn cơ.

“Việt Nam hoàn toàn có khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn, kể cả theo tiêu chuẩn khắt khe của Chính phủ các nước. Vấn đề còn lại là tổ chức chuỗi và tháo gỡ cơ chế tài chính”, ông Thòn nhấn mạnh.

Tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách

Phát biểu chỉ đạo tại buổi họp báo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, thiên tai, bão lũ diễn biến phức tạp và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng, nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế. Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của nước ta đã về đích và vượt mục tiêu - đạt 70,09 tỷ USD, cao hơn mức Chính phủ giao.

Kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực vượt khó của toàn ngành, mà còn cho thấy hiệu quả của quá trình tái cơ cấu nông nghiệp kéo dài hơn 40 năm qua. Từ tổ chức lại vùng sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, đến đẩy mạnh chế biến và chế biến sâu gắn với thương mại, nông nghiệp Việt Nam đang từng bước chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thành công của xuất khẩu nông sản năm 2025 có dấu ấn rõ nét từ sự chỉ đạo quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, cùng sự vào cuộc đồng bộ của doanh nghiệp, hợp tác xã và hàng triệu nông dân, ngư dân trên cả nước. Đặc biệt, việc chủ động xoay trục thị trường, đa dạng hóa đối tác xuất khẩu đã giúp ngành nông nghiệp thích ứng tốt hơn trước những biến động toàn cầu.

Giai đoạn 2021-2025, Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết, luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, cùng việc sửa đổi, bổ sung 15 Luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về tài chính, thủ tục, tạo không gian phát triển cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Đây được xem là một điểm sáng của ngành nông nghiệp và môi trường.

Trên nền tảng đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu phấn đấu tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73-74 tỷ USD, tạo đà bứt phá cho giai đoạn 2026-2030, hướng tới mốc 100 tỷ USD. Quan điểm xuyên suốt của ngành là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, quản trị hiệu quả tài nguyên và giải quyết căn bản các vấn đề ô nhiễm môi trường.

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách, đặc biệt là thúc đẩy chế biến sâu nông, lâm, thủy sản, coi đây là khâu then chốt để nâng cao giá trị gia tăng và đạt mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD.

Bộ sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh các luật, chính sách để phù hợp với thực tiễn, cải cách hành chính và yêu cầu phát triển mới, trong đó khoa học - công nghệ được xác định là động lực trực tiếp cho sản xuất, thu hoạch, sơ chế và chế biến sâu, nhằm nâng cao giá trị nông sản.

Với hệ thống giải pháp đồng bộ, trọng tâm là hạ tầng, khoa học - công nghệ, chế biến sâu, thích ứng biến đổi khí hậu, an toàn thực phẩm, phòng chống dịch bệnh và quản lý môi trường, Thứ trưởng tin tưởng năm 2026 - năm đầu của giai đoạn mới ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ đạt tăng trưởng hai con số và hoàn thành, thậm chí vượt các chỉ tiêu đề ra, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và ổn định đời sống nông thôn.

Bên cạnh đó, Bộ tiếp tục tăng cường quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, nước, rừng và đa dạng sinh học phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững và kinh tế xã hội đất nước.