Nghệ An vừa ban hành bộ tiêu chí áp dụng cho xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, đồng thời đặt ra một nấc chuẩn cao hơn với xã nông thôn mới hiện đại, trong đó chuyển đổi số, OCOP, kinh tế xanh và chất lượng sống trở thành những yêu cầu nổi bật.
Phân hóa tiêu chí theo từng nhóm xã
UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND ngày 18/8/2026, quy định áp dụng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và ban hành tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh. Quyết định được xây dựng trên cơ sở Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và Quyết định số 19/2026/QĐ-TTg về điều kiện, trình tự công nhận xã đạt chuẩn.
Một điểm đáng chú ý trong bộ tiêu chí mới của Nghệ An là không áp dụng một mặt bằng cứng cho tất cả các xã. Phụ lục I chia yêu cầu thực hiện thành ba nhóm xã, qua đó tạo dư địa để tiêu chí phù hợp hơn với điều kiện phát triển khác nhau của từng địa bàn. Các nhóm được áp dụng yêu cầu khác nhau ở một số chỉ tiêu về hạ tầng, kinh tế, giáo dục, nước sạch và phát triển sản xuất.
Trong phát triển kinh tế nông thôn, tỉnh đặt yêu cầu tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người từ 9,5%/năm trở lên đối với cả ba nhóm xã. Cùng với đó là phát triển vùng nguyên liệu tập trung, mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn.
Từ nguồn cá cơm tươi đánh bắt trong ngày cùng bí quyết ủ chượp truyền thống tạo nên sản phẩm OCOP 3 sao. Ảnh: Thu Thủy.Đáng chú ý, tiêu chí OCOP được đưa trực tiếp vào yêu cầu phát triển kinh tế nông thôn. Các xã phải có kế hoạch và thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP gắn với đặc trưng, thế mạnh địa phương. Với xã nhóm 1, yêu cầu có ít nhất một sản phẩm OCOP 4 sao trở lên còn thời hạn hoặc có ít nhất hai sản phẩm OCOP 3 sao còn thời hạn và có lộ trình phát triển ít nhất một sản phẩm OCOP 4 sao trở lên; xã nhóm 3 yêu cầu có sản phẩm OCOP từ 3 sao còn thời hạn.
Cách thiết kế này cho thấy OCOP không chỉ được xem là chương trình phát triển sản phẩm, mà đang được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế nông thôn, gắn với vùng nguyên liệu, chế biến, tiêu thụ và đặc trưng địa phương.
Đưa chuyển đổi số xuống tận thôn
Nếu bộ tiêu chí nông thôn mới là nền tảng, tiêu chí nông thôn mới hiện đại được Nghệ An thiết kế như một bước nâng cấp rõ rệt.
Theo Phụ lục II, xã nông thôn mới hiện đại trước hết phải là xã đạt chuẩn nông thôn mới theo yêu cầu đối với xã nhóm 1. Đặc biệt, thu nhập bình quân đầu người tại thời điểm xét công nhận phải cao hơn từ 10% trở lên so với mức thu nhập bình quân đầu người áp dụng đối với xã nhóm 1 tại cùng thời điểm.
Trên nền tảng đó, Nghệ An đặt ra 6 nhóm tiêu chí cho xã nông thôn mới hiện đại, trong đó nổi bật là hạ tầng số và năng lượng.
Xã phải bảo đảm 100% thôn có hạ tầng Internet băng rộng, ít nhất 90% hộ gia đình có kết nối Internet băng rộng và 100% các điểm công cộng như trụ sở xã, nhà văn hóa, trường học, trạm y tế, điểm du lịch… được kết nối Internet băng rộng. Bộ tiêu chí cũng yêu cầu hệ thống hội nghị truyền hình trực tuyến, hạ tầng Internet vạn vật (IoT), bảng điện tử công cộng và mạng LAN, mạng truyền số liệu chuyên dùng phục vụ hoạt động của hệ thống chính trị.
Đây là bước chuyển đáng chú ý: hạ tầng số không còn là phần việc riêng của chính quyền mà trở thành một cấu phần của diện mạo nông thôn hiện đại.
OCOP lên sàn số, nông nghiệp vận hành bằng công nghệ
Ở nhóm tiêu chí về nông nghiệp thông minh và phát triển toàn diện kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế trên cơ sở khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Nghệ An yêu cầu xã phải có ít nhất một mô hình nông nghiệp thông minh hoặc kinh tế số nông thôn do hợp tác xã hoặc doanh nghiệp vận hành.
Đáng chú ý hơn, ít nhất 85% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên và các sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu từ cấp tỉnh trở lên của xã phải được trưng bày, giới thiệu hoặc bán trên các nền tảng số thương mại điện tử.
Như vậy, yêu cầu đối với OCOP đã chuyển từ câu chuyện “có sản phẩm được công nhận” sang “sản phẩm phải có khả năng tiếp cận thị trường số”. Đây là một hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu nâng giá trị sản phẩm địa phương và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Cùng với đó, xã nông thôn mới hiện đại phải có ít nhất một mô hình chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo; 100% trường học đạt chuẩn quốc gia, trong đó ít nhất 30% trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 2. Xã cũng phải có thư viện điện tử hoặc không gian đọc số, đài truyền thanh thông minh và bảng đồ số, mã QR, nội dung quảng bá số về du lịch, di sản văn hóa.
Không chỉ “xanh”, mà phải có mô hình kinh tế xanh
Yêu cầu hiện đại hóa cũng được kéo xuống khu vực môi trường và cảnh quan. Bộ tiêu chí yêu cầu xã có không gian xanh công cộng phục vụ cộng đồng; có ít nhất một mô hình bảo vệ môi trường nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn hoặc giảm phát thải; đồng thời có hạ tầng thu gom, xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt đáp ứng yêu cầu.
Đặc biệt, tiêu chí về môi trường sống an toàn, lành mạnh còn yêu cầu không có điểm nóng về ô nhiễm môi trường, trong khi tiêu chí cảnh quan yêu cầu hệ thống tuyến đường trục xã, trục thôn, ngõ xóm, khu trung tâm và khu dân cư được chỉnh trang đồng bộ, bảo đảm sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn.
Bên cạnh môi trường, bộ tiêu chí hiện đại còn đặt trọng tâm vào an sinh xã hội, chất lượng nguồn nhân lực, bình đẳng giới, mô hình kinh tế tập thể do phụ nữ làm chủ hoặc tham gia quản lý và tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ từ 50% trở lên.
Đích đến là thay đổi chất lượng sống
Điểm đáng chú ý của bộ tiêu chí mới là “hiện đại” không được hiểu đơn thuần bằng hạ tầng hay công nghệ. Các yêu cầu về thu nhập, việc làm, giáo dục, y tế, môi trường, văn hóa, an ninh trật tự và không gian sống được đặt trong cùng một khung tiêu chí.
Ở bộ tiêu chí xã nông thôn mới, chẳng hạn, tỉnh yêu cầu tỷ lệ hộ nghèo đa chiều không vượt quá 2% đối với xã nhóm 1, 5% đối với nhóm 2 và 13% đối với nhóm 3; tỷ lệ hộ có nhà ở kiên cố tương ứng tối thiểu 95%, 85% và 75%. Yêu cầu về nước sạch cũng được phân hóa theo từng nhóm xã.
Với cấp độ hiện đại, tiêu chí tiếp tục mở rộng sang chăm sóc sức khỏe cộng đồng, bảo vệ trẻ em, bình đẳng giới, môi trường sống giàu bản sắc văn hóa và xây dựng lực lượng Công an xã chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Để triển khai, UBND các xã được yêu cầu chủ động rà soát mức độ đạt từng tiêu chí, xây dựng chương trình, kế hoạch theo lộ trình và điều kiện thực tế; đồng thời phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội kiểm tra, đôn đốc, hoàn thiện hồ sơ xét công nhận. Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò chủ trì đôn đốc triển khai, đồng thời rà soát, tổng hợp để tham mưu điều chỉnh tiêu chí khi phát sinh vấn đề phù hợp với thực tế.