Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư 21/2026/TT-BNNMT quy định chi tiết một số điều của Luật Giám định tư pháp trong lĩnh vực quản lý của ngành.
Thông tư được xây dựng trên cơ sở Luật Giám định tư pháp năm 2025 và Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Văn bản không chỉ cụ thể hóa các quy định của luật mà còn tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giám định tư pháp trong toàn ngành.
Một trong những nội dung đáng chú ý là xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng. Theo đó, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động giám định tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư. Việc xác định rõ đối tượng áp dụng giúp nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị chuyên môn và đội ngũ giám định viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Thông tư cũng quy định cụ thể 21 lĩnh vực chuyên môn, chuyên ngành giám định tư pháp thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Các lĩnh vực này bao quát hầu hết hoạt động quản lý nhà nước của ngành như: trồng trọt và bảo vệ thực vật; chăn nuôi và thú y; lâm nghiệp; thủy sản; thủy lợi; đất đai; tài nguyên nước; môi trường; khí tượng thủy văn; biến đổi khí hậu; viễn thám; quản lý tài nguyên biển và hải đảo; đầu tư xây dựng công trình chuyên ngành…
Đáng chú ý, tiêu chuẩn giám định viên tư pháp được quy định khá chặt chẽ. Người được xem xét bổ nhiệm phải có trình độ đại học trở lên phù hợp với chuyên ngành giám định; có ít nhất 5 năm hoạt động chuyên môn kể từ ngày được tuyển dụng hoặc tiếp nhận công tác; đồng thời phải có chứng chỉ hoặc giấy chứng nhận bồi dưỡng kiến thức pháp luật và nghiệp vụ giám định tư pháp. Đây là quy định quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giám định viên, bảo đảm người thực hiện giám định có đủ năng lực chuyên môn và hiểu biết pháp luật để đưa ra kết luận khách quan, chính xác.
Bên cạnh tiêu chuẩn nhân sự, Thông tư còn chú trọng đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp. Chương trình bồi dưỡng được chia thành hai nhóm nội dung gồm kiến thức pháp luật theo chương trình khung của Bộ Tư pháp và nghiệp vụ giám định chuyên ngành do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành.
Thông tư 21/2026/TT-BNNMT quy định chi tiết một số điều của Luật Giám định tư pháp trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường sẽ thay thế cho Thông tư số 29/2025/TT-BNNMT. Ảnh: Phúc Khang.Ngoài ra, điều kiện đối với tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc cũng được quy định rõ. Theo đó, tổ chức được thực hiện giám định phải đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Giám định tư pháp và có chức năng, nhiệm vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn được giám định.
Có thể thấy, phần lớn các quy định trong Thông tư đều hướng tới mục tiêu chuẩn hóa hoạt động giám định tư pháp trong ngành nông nghiệp và môi trường. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các tranh chấp và vi phạm liên quan đến môi trường, đất đai, tài nguyên thiên nhiên ngày càng phức tạp, đòi hỏi kết luận giám định phải có độ tin cậy cao và đủ giá trị pháp lý phục vụ hoạt động tố tụng.
Ngoài việc hoàn thiện tiêu chuẩn và phạm vi chuyên môn, Thông tư còn quy định khá chi tiết về quy trình tiếp nhận, thực hiện và ban hành kết luận giám định tư pháp. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả trong hoạt động giám định.
Đối với việc tiếp nhận trưng cầu hoặc yêu cầu giám định tư pháp, Thông tư quy định rõ trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương. Thời hạn xử lý văn bản tiếp nhận được quy định cụ thể nhằm hạn chế tình trạng kéo dài thời gian giải quyết vụ việc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải phản hồi trong thời hạn 2 ngày làm việc, còn Sở Nông nghiệp và Môi trường là 5 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản trưng cầu giám định.
Đặc biệt, việc từ chối tiếp nhận trưng cầu giám định phải được thực hiện bằng văn bản và nêu rõ lý do. Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý Nhà nước, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan tiến hành tố tụng hoặc người yêu cầu giám định.
Thông tư cũng quy định cụ thể các bước chuẩn bị và thực hiện giám định tư pháp. Tổ chức, cá nhân thực hiện giám định phải nghiên cứu đầy đủ hồ sơ, tài liệu, đối tượng giám định; trường hợp cần thiết có thể yêu cầu bổ sung thông tin hoặc xây dựng đề cương giám định để thống nhất với cơ quan trưng cầu.
Trong quá trình thực hiện giám định, người giám định được phép sử dụng kết quả thực nghiệm, xét nghiệm hoặc kết luận chuyên môn của các tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện theo quy định pháp luật.
Đối với kết luận giám định tư pháp, Thông tư yêu cầu chỉ được kết luận trong phạm vi chuyên môn, chuyên ngành phù hợp và phải căn cứ vào quy chuẩn chuyên môn áp dụng cho hoạt động giám định.
Thông tư cũng quy định trách nhiệm lưu trữ hồ sơ giám định tư pháp. Người thực hiện giám định, tổ chức giám định và hội đồng giám định đều phải bảo quản, lưu trữ hồ sơ theo quy định pháp luật về lưu trữ. Việc lưu trữ đầy đủ hồ sơ có ý nghĩa quan trọng trong công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp và phục vụ hoạt động tố tụng sau này.
Bên cạnh đó, trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường được phân công khá cụ thể. Vụ Pháp chế đóng vai trò đầu mối tham mưu; Vụ Tổ chức cán bộ thực hiện công tác bổ nhiệm, miễn nhiệm giám định viên; Vụ Kế hoạch - Tài chính tham mưu bố trí kinh phí; Văn phòng Bộ thực hiện công khai danh sách tổ chức, cá nhân giám định tư pháp trên cổng thông tin điện tử.