Tự hào nói: Ba con làm nghề nông

Từ câu hỏi tưởng đùa đến nỗi trăn trở tám năm

Giữa không gian gần gũi ấy, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan kể câu chuyện bằng một ký ức cách đây tám năm. Trong một buổi trò chuyện ở hội quán, có người nông dân hỏi ông: “Làm nông mà cũng gọi là nghề hả anh? Tụi tui chỉ biết làm theo cha ông thôi”. 

Câu hỏi nghe qua tưởng đùa, nhưng theo ông suốt nhiều năm. Không phải vì buồn, mà vì trăn trở, bởi phía sau câu nói ấy không chỉ là sự khiêm nhường, mà còn là một cách nghĩ: làm nông chỉ là mưu sinh, là việc làm theo thói quen, chứ chưa hẳn là một nghề được gọi đúng tên.

Ông nói, chúng ta tự hào khi kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt 30 tỷ, 40 tỷ rồi 50-70 tỷ USD. Chúng ta nói về diện tích, năng suất, sản lượng. Nhưng ít khi nói về sự trưởng thành của người nông dân. Ở nhiều hội nghị, bảng tên ghi rõ “chuyên gia”, “doanh nhân”, “nhà khoa học”. Còn nông dân chỉ được gọi chung là “đại biểu nông dân”.

Người làm ra những con số ấy lại chưa có tên riêng trong hành trình phát triển. Từ đó, ông đặt vấn đề: Muốn thay đổi nền nông nghiệp, liệu có thể chỉ thay đổi giống cây trồng, công nghệ hay chính sách? Hay phải bắt đầu từ con người làm nông nghiệp?

Muốn chuyển đổi nền nông nghiệp, phải chuyển đổi người nông dân. Người nông dân thay đổi, nông trại sẽ thay đổi. Nhiều nông trại thay đổi, nền nông nghiệp sẽ thay đổi. Bao lâu nay, hình ảnh người nông dân vẫn gắn với sự lam lũ, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Là làm theo kinh nghiệm truyền đời. Kinh nghiệm ấy rất quý. Nhưng như ông nói, kinh nghiệm dẫn ta đi trong quá khứ, còn tri thức giúp ta bước vào tương lai.

Thế giới đã khác. Thị trường không còn ở đầu làng. Tiêu chuẩn không chỉ là “tươi ngon”. Nông sản phải truy xuất được nguồn gốc, phải đáp ứng những quy chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe. Chuyển đổi số len vào từng cánh đồng. Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro. Lao động trẻ rời nông thôn ngày một nhiều.

Trong bối cảnh ấy, nếu người nông dân không được trang bị kiến thức mới, không hiểu luật chơi mới, không biết tính toán chi phí, lợi nhuận, rủi ro, họ sẽ yếu thế ngay trên chính mảnh đất của mình.

Chuyên nghiệp không ở diện tích, mà ở tư duy làm nghề

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh: Làm nông không chỉ là kế sinh nhai. Làm nông là một nghề. Và nghề nào cũng cần tri thức. Người nông dân hôm nay không chỉ biết trồng lúa. Họ phải hiểu đất đang thiếu gì, thị trường cần gì, tiêu chuẩn thế giới ra sao. Phải biết chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử. Họ quản lý đất đai, nước, sinh học, rủi ro khí hậu đó chẳng khác gì một nhà quản trị.

Chuyên nghiệp, theo ông, không nằm ở tấm bằng hay quy mô diện tích. Chuyên nghiệp nằm ở tư duy làm nghề. Đó là người biết ghi chép chi phí, tính toán lợi nhuận; biết liên kết hợp tác xã; biết đàm phán hợp đồng; biết bảo vệ thương hiệu của chính mình; biết học suốt đời. Làm nông không còn là “trông trời, trông đất”. Làm nông là quản trị rủi ro, là khoa học đất, sinh học cây trồng, kinh tế nông nghiệp, là câu chuyện thương hiệu.

Ông mong một ngày, khi hỏi một em nhỏ: “Ba con làm nghề gì?”, em sẽ trả lời: - “Ba con làm nghề nông”, và nói điều đó bằng ánh mắt tự hào. Để có được niềm tự hào ấy, ông cho rằng phải chuyển từ tư duy “phát triển nông nghiệp” sang “phát triển người nông dân”. Phát triển nông dân nghĩa là đào tạo kỹ năng, tạo môi trường học tập, tạo cơ hội tiếp cận thông tin minh bạch, tạo niềm tin để họ dám thay đổi.

Chính sách hay đến đâu, công nghệ hiện đại đến đâu, nếu người nông dân không được trao quyền, mọi thứ cũng chỉ nằm trên giấy. Ông cũng nói rất thẳng: Nếu chúng ta nhìn người nông dân như “người yếu thế cần hỗ trợ”, họ sẽ mãi yếu thế. Nhưng nếu nhìn họ như “đối tác phát triển”, họ sẽ trở thành động lực phát triển. Nông dân không chỉ là người sản xuất. Họ là doanh nhân của ruộng đồng. Là kỹ sư của đất đai. Là nhà quản trị của hệ sinh thái.

Tám năm trước là một ý tưởng. Hôm nay là một hành trình. Và ngày mai, ông tin, sẽ là một phong trào. Một phong trào mà mỗi người nông dân có tên riêng, có thương hiệu riêng, có niềm tự hào riêng.

Một điểm nhấn trong chia sẻ của ông Lê Minh Hoan là cách hiểu đúng về hai chữ “chuyên nghiệp”. Ông khẳng định: “Nông dân chuyên nghiệp không phải là người có nhiều ruộng”. Không phải cứ làm lớn là chuyên nghiệp. Không phải chỉ có máy móc hiện đại hay có đơn hàng xuất khẩu.

Theo ông, chuyên nghiệp trước hết là làm nông như một nghề có chuẩn mực: có kiến thức, có kỹ năng, có ý thức trách nhiệm, có tư duy kinh tế và có khả năng tham gia thị trường. “Một hộ nhỏ vẫn có thể chuyên nghiệp. Một trang trại lớn chưa chắc đã chuyên nghiệp”, ông nhấn mạnh. “Chuyên nghiệp không đo bằng diện tích, mà đo bằng năng lực làm chủ nghề”.

Ông dẫn kinh nghiệm quốc tế để làm rõ luận điểm: Nhật Bản từ những năm 1960 đã xây dựng hệ thống nông dân được chứng nhận. Hàn Quốc đào tạo nông dân trẻ như đào tạo doanh nhân. Châu Âu hỗ trợ trực tiếp cho nông dân hành nghề. “Muốn chính sách hiệu quả, phải xác định đúng chủ thể. Muốn ngành phát triển, phải xây dựng được lực lượng nòng cốt”, ông nói.