Những năm gần đây, dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon rừng từng bước trở thành nguồn tài chính cho ngành lâm nghiệp. Các thỏa thuận chuyển nhượng kết quả giảm phát thải đã mở ra cơ hội gia tăng nguồn lực cho bảo vệ, phát triển rừng và thực hiện các cam kết về biến đổi khí hậu.
Khẳng định vai trò của rừng trong mục tiêu giảm phát thải
Tại Hội nghị lần thứ 21 Công ước khung của Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP21) năm 2015, Việt Nam cam kết giảm 9% tổng lượng phát thải khí nhà kính theo kịch bản phát triển thông thường (BAU), tương ứng 83,9 triệu tấn CO₂. Trong đó, ngành lâm nghiệp cam kết giảm 9,3 triệu tấn CO₂, tương đương khoảng 1% tổng lượng giảm phát thải của cả nước. Trong trường hợp có hỗ trợ quốc tế, Việt Nam cam kết nâng mức giảm phát thải lên 27%, tương ứng 166,8 triệu tấn CO₂. Riêng ngành lâm nghiệp cam kết giảm thêm 11,9 triệu tấn CO₂.
Để thực hiện mục tiêu này, ngành lâm nghiệp triển khai nhiều nhóm giải pháp như bảo vệ rừng tự nhiên hiện có; bảo vệ rừng phòng hộ ven biển; phục hồi rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; nâng cao chất lượng và trữ lượng các-bon của rừng tự nhiên nghèo; phát triển rừng trồng gỗ lớn; nhân rộng các mô hình nông lâm kết hợp; thúc đẩy quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ rừng.
Một dấu mốc quan trọng được ghi nhận vào ngày 22/10/2020, khi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam ký Thỏa thuận chi trả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA). Đây là thỏa thuận chuyển nhượng kết quả giảm phát thải đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực lâm nghiệp, đánh dấu bước tiến trong việc hiện thực hóa giá trị hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng thành nguồn lực tài chính cho bảo vệ và phát triển rừng.
Dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon rừng đang trở thành nguồn tài chính quan trọng cho ngành lâm nghiệp. Ảnh: FSIS.Theo thỏa thuận, Việt Nam chuyển nhượng cho Quỹ Đối tác Các-bon trong Lâm nghiệp (FCPF) 10,3 triệu tấn CO₂ với giá 5 USD/tấn tại khu vực Bắc Trung Bộ, gồm Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế trong giai đoạn 2018-2024, tương ứng giá trị 51,5 triệu USD. Thỏa thuận đồng thời cho phép Ngân hàng Thế giới mua bổ sung tối đa 5 triệu tấn CO₂ với cùng mức giá 5 USD/tấn.
Đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chuyển nhượng cho Ngân hàng Thế giới tổng cộng 11,3 triệu tấn CO₂, gồm 10,3 triệu tấn theo ERPA và 1 triệu tấn bổ sung, đồng thời tiếp nhận 56,5 triệu USD, tương đương khoảng 1.388 tỷ đồng.
Nguồn kinh phí này đã được điều phối cho 5 tỉnh, thành phố vùng Bắc Trung Bộ để chi trả cho các chủ rừng và các đối tượng hưởng lợi, góp phần tăng cường nguồn lực cho công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Mở rộng cơ hội từ thị trường carbon rừng
Tại Hội nghị lần thứ 26 Công ước khung của Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký Ý định thư về thỏa thuận mua bán giảm phát thải với Tổ chức Tăng cường tài chính lâm nghiệp (LEAF). Theo đó, Việt Nam dự kiến chuyển nhượng 5,15 triệu tấn CO₂ tại khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ với mức giá tối thiểu 10 USD/tấn.
Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình tham gia thị trường carbon quốc tế, đồng thời mở ra cơ hội huy động thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.
Những kết quả bước đầu từ các giao dịch giảm phát thải và tín chỉ carbon cho thấy dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng đang từng bước trở thành một nguồn tài chính mới có tiềm năng lớn đối với ngành lâm nghiệp trong giai đoạn 2021-2030 và những năm tiếp theo.
Nguồn lực này không chỉ góp phần bổ sung kinh phí cho quản lý, bảo vệ và phát triển rừng mà còn tạo động lực thúc đẩy quản lý rừng bền vững, nâng cao chất lượng rừng và gia tăng giá trị kinh tế của các hệ sinh thái rừng.