Trong bối cảnh ĐBSCL đang chuyển mình mạnh mẽ với Đề án “1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030”, An Giang nổi lên như một địa phương triển khai sớm và quyết liệt. Bằng việc chủ động đưa khoa học công nghệ (KHCN) vào đồng ruộng và đóng vai trò "kiến trúc sư" kết nối, Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang đã góp phần tháo gỡ điểm nghẽn trong chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX), hình thành phương thức sản xuất bền vững và gia tăng giá trị kinh tế cho bà con nông dân.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân qua kênh HTX thường dễ gặp rủi ro do thiếu tính minh bạch về quy trình, chi phí sản xuất và kiểm soát chất lượng. Nhận diện rõ thách thức này, Trung tâm Khuyến nông An Giang đã đổi mới cách tiếp cận, xem khuyến nông là hệ sinh thái kết nối và điều phối chuỗi giá trị.
Nói về định hướng này, ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh An Giang cho biết, các mô hình hiện nay đang áp dụng quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp rất bài bản, hoàn toàn phù hợp với Đề án 1 triệu ha lúa của vùng. Điểm nổi bật nhất không chỉ giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất mà còn ở việc hình thành chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ ổn định, gắn kết giữa nông dân, HTX và các doanh nghiệp xuất khẩu.
Ứng dụng khoa học công nghệ, như thiết bị bay không người lái (drone) để sạ giống, bón phân và phun thuốc, giúp các mô hình sản xuất lúa ở An Giang giảm chi phí và nâng cao hiệu quả. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.Hệ thống hạ tầng dữ liệu và công nghệ hiện đại như công nghệ tưới ngập khô xen kẽ (AWD), trạm giám sát côn trùng thông minh, cảm biến mực nước cùng nền tảng quản lý số (như LúaGPT) đã giúp số hóa toàn bộ nhật ký sản xuất. Nhờ đó, doanh nghiệp hoàn toàn yên tâm về nguồn gốc, dư lượng và tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, còn HTX có thông tin minh bạch để đàm phán hợp đồng bao tiêu dài hạn.
Báo cáo tổng kết tại các mô hình điểm ghi nhận kết quả tích cực: Chi phí sản xuất trung bình đạt khoảng 27,1 triệu đồng/ha, giảm 1,52 triệu đồng/ha so với ngoài mô hình. Nhờ tiết kiệm lượng giống gieo sạ, phân bón cân đối kết hợp phân hữu cơ và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), chi phí đầu vào giảm đáng kể. Năng suất lúa đạt trung bình 9,24 tấn/ha (cao hơn ngoài mô hình 0,28 tấn/ha), giá bán cao hơn thị trường khoảng 300 đồng/kg. Kết quả, lợi nhuận bình quân đạt hơn 37,5 triệu đồng/ha, cao hơn 6,1 triệu đồng/ha so với sản xuất đại trà, tỷ suất lợi nhuận đạt 138%.
Hiệu quả từ sự kết hợp công nghệ với liên kết chuỗi đang tạo nên hiệu ứng lan tỏa rõ rệt tại nhiều địa phương, củng cố niềm tin lớn cho các HTX và bà con nông dân.
Tại HTX nông nghiệp Vinacam Hòn Đất (ấp Sơn An, xã Hòn Đất), mô hình 50 ha lúa chất lượng cao đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực, cho thấy hiệu quả của phương thức canh tác phát thải thấp.
Cơ giới hóa đồng bộ, từ khâu canh tác đến thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, giúp đảm bảo chất lượng lúa và tối ưu hóa lợi nhuận cho nông dân và hợp tác xã trong chuỗi giá trị. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.Chia sẻ về hiệu quả thực tế, ông Danh Sương, Giám đốc HTX nông nghiệp Vinacam Hòn Đất hào hứng: “Tham gia mô hình, nông dân thấy rõ lợi ích nhờ giảm chi phí, bán lúa được giá cao hơn. Đặc biệt, HTX đã liên kết ổn định với doanh nghiệp xuất khẩu, giúp đầu ra bền vững và khuyến khích được bà con tiếp tục nhân rộng mô hình trong các vụ tiếp theo".
Cùng chung niềm tin vào hiệu quả liên kết, HTX Nông nghiệp Sơn Hòa (xã Óc Eo, tỉnh An Giang) cũng là một minh chứng cho sức mạnh của liên kết sản xuất. Ông Phan Thành Bắc, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX cho biết, đơn vị hiện có 361 thành viên, trong đó có đến 330 thành viên tham gia liên kết. Mỗi năm, HTX tổ chức sản xuất và tiêu thụ khoảng 1.800 ha lúa với sự đồng hành của gần 100 hộ dân.
“Việc doanh nghiệp đồng hành cung ứng vật tư đầu vào chuẩn và bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra đã giúp bà con nông dân hoàn toàn yên tâm sản xuất mà không còn phấp phỏng lo bão giá hay 'được mùa mất giá'. Nhờ áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật do ngành khuyến nông hướng dẫn, chi phí sản xuất của HTX đã giảm khoảng 10%, trong khi lợi nhuận tăng từ 10-12% so với trước đây,” ông Phan Thành Bắc nhấn mạnh.