Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi)

Chiều 1/10, tại phiên họp thứ 7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi), với yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển.

Phiên họp do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành.

Dự phiên họp có Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng; đại diện lãnh đạo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Văn phòng Chính phủ và một số bộ, ngành.

Giảm từ 260 xuống còn 115 điều

Tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày báo cáo tóm tắt dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo đó, việc sửa đổi Luật Đất đai nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chỉ đạo của Bộ Chính trị; đồng thời cụ thể hóa các quy định về phân cấp, phân quyền theo Nghị quyết 190/2025/QH15 và Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội.

Mục tiêu là bảo đảm ban hành Luật trước ngày 1/3/2027, tránh khoảng trống pháp lý.

Dù Luật Đất đai 2024 đã có nhiều đổi mới, quá trình triển khai trên thực tế vẫn phát sinh những vướng mắc. Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) hướng tới tháo gỡ các "điểm nghẽn", đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ mục tiêu tăng trưởng "hai con số".

Lần sửa đổi này cũng nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương của Đảng; bảo đảm tính kế thừa, thống nhất của hệ thống pháp luật; giải quyết các vấn đề cấp bách từ thực tiễn, giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội.

Một yêu cầu được đặt ra là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp.

Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là quản lý đất đai theo chức năng vừa là tài nguyên, tài sản, nguồn lực, đồng thời quản lý cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng.

Dự thảo tiếp tục kế thừa những quy định đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp, đồng thời sửa đổi những quy định bất cập, bảo đảm đồng bộ với pháp luật liên quan. Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế, chế tài nhằm ngăn ngừa, xử lý vi phạm, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện đất đai.

Dự thảo cũng đặt yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, chuyển trọng tâm từ công cụ hành chính sang công cụ kinh tế.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Đất đai được thiết kế theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66 của Trung ương, gồm 9 chương và 115 điều, giảm 7 chương và 145 điều so với Luật Đất đai năm 2024.

Theo thiết kế này, những quy định liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất và còn phù hợp sẽ được quy định trong luật. Những nội dung chi tiết về trình tự, thủ tục sẽ giao Chính phủ quy định.

7 nhóm chính sách đất đai

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được thiết kế theo 7 nhóm chính sách.

Thứ nhất, đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Thứ hai, hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.

Thứ ba, hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất.

Thứ năm, hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất.

Thứ sáu, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền.

Thứ bảy, đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, trong quá trình xây dựng dự thảo, các bộ, ngành, địa phương vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về hai nội dung. Vì vậy, dự thảo đang đề xuất hai phương án để xin ý kiến.

Đối với phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai, phương án 1 là quy định rõ trong luật thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai của từng cấp, gắn với từng nội dung quản lý.

Phương án 2 là giao Chính phủ quy định thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai.

Với yêu cầu công chứng, chứng thực khi thực hiện các quyền của người sử dụng đất, phương án 1 quy định trong luật việc bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.

Phương án 2 giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực.

Đề nghị đổi mới mạnh mẽ quy hoạch sử dụng đất

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và đánh giá hồ sơ trình đạt yêu cầu.

Về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị khẩn trương rà soát, đánh giá tác động nhằm tránh chồng chéo với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật thuế. Đồng thời, cần hoàn thiện quy định xác định giá đất hợp đồng BT, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về PPP.

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Ủy ban kiến nghị đổi mới mạnh mẽ việc phân loại đất, chỉ phân loại những không gian đất thực sự cần thiết quản lý theo mục tiêu.

Về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư, báo cáo thẩm tra yêu cầu làm rõ tiêu chí đối với các dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Liên quan đến tài chính đất đai, Ủy ban đề nghị quy định rõ nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và tỷ lệ thu tiền sử dụng đất.

Đối với quản lý đất trong cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước, cơ quan thẩm tra lưu ý giá trị quyền sử dụng đất không tự gia tăng nếu không thay đổi mục đích sử dụng. Do đó, cần bổ sung đánh giá tác động để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Tập trung vào những vấn đề còn vướng từ thực tiễn

Tại phiên họp, các đại biểu tập trung cho ý kiến về việc thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết số 21 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan.

Các nội dung được đặt ra gồm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật đối với các quan hệ pháp luật về đất đai phát sinh và khả năng giải quyết căn bản những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Các nhóm nội dung lớn nhận được nhiều sự quan tâm gồm phân loại đất; chỉ tiêu sử dụng đất; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quy hoạch, lập kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và cấp xã; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cơ chế tài chính đất đai và xác định giá đất.

Ngoài ra, các đại biểu cho ý kiến về quy định giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất; sử dụng đất sau khi cổ phần hóa, thoái vốn của Nhà nước; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.

Những nội dung được đặt ra tại phiên họp là các vấn đề trọng tâm của dự án Luật Đất đai (sửa đổi), trong đó tập trung vào yêu cầu tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, hoàn thiện cơ chế quản lý và sử dụng đất, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.